Published on Kantipur Qatar on 9th June 2016
विश्व स्वास्थ्य संगठनले रगतका समुहहरु पत्ता लगाउने नोबेल पुरस्कार (१९३०) विजेता वैज्ञानिक कार्ल ल्याण्सटेनर-Karl
Landsteiner_ को जन्म दिन १४ जुनलाई विश्व रक्तदाता दिवसको रुपमा घोषणा गरी सन् २००४ बाट प्रत्येक बर्ष विश्वभरी मनाउने गरेको छ । विश्व रक्तदाता दिवसलाई अन्य ग्लोवल पब्लिक हेल्थ क्याम्पेइन इभेन्टहरु क्षयरोग निवारण दिवस, एड्स दिवस आदी जस्तै महत्वका साथ मनाउन शुरु गरेर रक्तदाताहरुमा प्रेराणा प्रदान गरीरहेको छ । यस बर्ष "Blood connects us all". रगतले हामी सबैलाई जोड्दछ भन्ने भावनात्मक नाराका साथ विश्व रक्तदाता दिवस मनाइदै छ ।रक्तदान आफैमा मानविय र सम्मानित कार्य हो । एक जनाले दान एक पटक गरेको १ पिन्ट रगतले ३ जना सम्म विरामी वा घाइतेहरुकोे जीवन रक्षा गर्न सक्दछ । त्यसैले पनि यसलाइ मानविय कार्यहरु मध्येको उत्कृष्ट कार्य मानिन्छ । सामाजिक र मानविय भावान भएका जो कोहि पनि रक्तदान गरेर आफुलाई रक्तदाताको रुपमा दर्ज गर्न चाहान्छन् । यद्यपी यो मानविय कार्य हुदा हुदै पनि प्राविधिक बिषय समेत भएकोले सबै इच्छुकहरु रक्तदाता नहुन पनि सक्छन् । सामाजिक र मानविय भावनाका धनि नेपालीहरु स्वयंसेवि रक्तदान गर्ने कार्यमा निकै अगाडी छन् । नेपाल र नेपाल बाहिर नेपालीहरुले विभिन्न अवसर पारेर रक्तदान गर्ने गरेका छन् ।
वर्तमानमा नेपालीहरु स्वयंसेवि रक्तदानका लागि विश्वभरी उल्लेखनिय सहभागिताका साथ अग्रपङतिमा रहन थालेका छन् । नेपालमा हरेक सामाजिक, राजनैनिक, धार्मिक, सामुदायिक, पेशागत संघ संस्था देखि सरकारी कार्यलयहरुले समेत विभिन्न अवसर पारेर रक्तदान शिविरहरु आयोजना गर्ने गरेका छन् । त्यसका अलवा नियमित रुपमा रक्तदान गर्ने सवयंसेवि रक्तदाताहरुको संख्या पनि निकै ठुलो छ । नेपाल रेडक्रस सोसाइटि, ब्लड डोनर्सस एसोसिएसन (ब्लोदान), क्लब २५, युथ फर ब्लड लगायतका संस्थाहरु रक्तदान कार्य तथा उत्प्रेरणामा क्रियाशिल छन् । नेपाल बाहिर पनि उल्लेखनिय रुपमा नेपालीहरुले रक्तदान गरिरहेका छन् । कतारमा नेपालीहरुले संस्थागत आयोजनामा सन् २०१० देखि नियमितरुपमा रक्तदान गर्दै आएका छन् । सामान्यतया सेप्टेम्बर र मार्चमा गरेर बर्षमा २ पटक गरेर लगभग २०० जनाले सामुहिक र अन्य समयमा इच्छुक नेपाली रक्तदाताहरुले आवाश्यकता र अनुकुलता अनुसार रक्तदान गर्ने गरेका छन् । यो कतारको मात्र अवस्था हो, यो क्रम मध्यपुर्वका युएइ, बहराईन, ओमान, कुवेत लगायत अमेरीका, युरोप, एसीया, अफ्रिका, अष्ट्रेलीया सबै क्षेत्रमा निरन्तर छ । स्वभावैले नेपालीहरु रक्तदान जस्तो मानविय कार्यमा अगाडी नै छन् । नेपाल बाहिरका नेपालीहरुलाई विदेशमा रहेका नेपाली रक्तदाताहरुको संस्था International Nepalese Blood Donors - INBD ले थप उत्प्रेरित गरिरहेकोछ । विश्वका विभिन्न मुलुकमा छरिएररहेका नेपाली रक्तदाताहरुको यो संस्थासँँग समन्वय गर्दै अमेरिका, बेलायत लगाएतका मुलुकहरुमा राष्ट्रिय संस्था Nepalese Blood Donors-NBD हरु नै स्थापना गरेर रक्तदानको लागि उत्प्रेरणात्मक तथा समन्वयात्मक कार्य गरिरहेका छन् । कतार लगायतका धेरै राष्ट्रहरुमा INBD सम्वद्ध व्यक्तिहरुले अन्य संस्थाहरु सँग समन्वय गर्दै सो भुमिका निर्वाह गरिरहेका छन् । अमेरिकामा बसोबास गर्दै आएका विश्वका विभिन्न मुलुकमा पुगेर १५५ पटक रक्तदान गरिसकेका अग्रज रक्तदाता अर्जुन मैनालीको पहलमा सन् २०१४ मा स्थापित यो संस्था अमेरिकाको फ्लोरिडामा दर्ता छ । जसमा अमेरिका, वेलायत, बेल्जीयम, कतार, युएई, ओमान, कुवेत, पोर्चुगल, फ्रान्स, युगाण्डा, जर्मनी, जापान, क्यानाडा, आयरल्याण्ड, अष्ट्रेलिया, मकाओ, नेपाल लगायतका मुलुकहरुका नेपाली रक्तदाताहरुको सक्रियता रहेको छ । यस संस्थाले विदेशमा मात्र नभएर Blood Donors Association Nepal- BLOODAN लगायत अन्य संस्थाहरुको सहकार्यमा रक्तदान उत्प्रेरणा तथा यस क्षेत्रमा विभिन्न सहयोगात्मक कार्यहरु समेत गरिरहेकोछ । हाल सो संस्थालाई १३४ पटक रक्तदान गरीसकेका अर्का रक्तदाता अजय सत्यालले नेतृत्व गरीरहेका छन् । यो एक संस्थागत प्रयास हो यसले अवश्य पनि नेपाल बाहिर रहेका नेपाली रक्तदाताहरुमा हौसला र उर्जा प्रदान गरिरहेको छ जसले नेपालीहरुको रक्तदानमा सहभागितामा व्यापक दिएकोछ । ठुलो संख्यामा विदेशमा रहेका नेपालीहरुले विभिन्न अवसरमा रक्तदान गरिरहेको भएता पनि ३० औ लाखको हाराहारीमा विदेशमा रहेका नेपालीहरु मध्ये अझै पनि धेरैले रक्तदान गर्न नपाएका वा नचाहेको देखिन्छ । उमेर र स्वास्थ्यका हिसावले विदेशमा रहेका ८० प्रतिशत भन्दा बढि नेपालीहरु रक्तदान गर्न योग्य छन् तर रक्तदान गर्नेको अनुपात भने निकै कम देखिन्छ । यसमा केहि प्राविधिक, केहि व्यवहारिक र केहि व्यक्तिगत कारणहरुले पनि असर गरिरहेको हुन्छ । त्यसको प्रमुख कारक भने सुरक्षित रगत प्रतिको सावधानी र रक्तदानको प्रयाप्त सचेतनाको अभाव पनि हो ।
पछिल्लो समयमा सुरक्षित रक्तदानको बारेमा विश्वव्यापी रुपमा सचेतता अपनाइन थालेको छ । रक्तदान एक जनाको शरिरबाट रगत लिएर निश्चित समय भित्र अर्को शरिरमा दिइने कार्य भएकोले रगत दिने व्यक्तिको स्वास्थ्य तथा शारिरिक अवस्था र रगत लिने व्यक्तिलाई पर्न सक्ने असरको बारेमा बिशेष ध्यान दिइन्छ र दिइनु पनि पर्छ । खास गरी माहामारीको रुपमा रहेका मलेरिया, हेपटाइटिस्ट, एड्स जस्ता रोगहरु रगतको माध्यामबाट सहजै सर्ने भएकोले जिवन बचाउने उद्देश्यले दिइने रगत सुरक्षित भएन भने उल्टै जिवन जाने जोखिम हुने भएकोले स्वभाविक रुपमा यस प्रति सावधानि चाहिन्छ । त्यसैलाई मध्यनजर गरेर विभिन्न मुलुकहरुले रगत लिने निश्चित मापदण्डहरु बनाएका हुन्छन् । कतिपय मुलुकहरुले विदेशि नागरिकबाट रगत लिन प्रतिबन्ध नै गरेका हुन्छन् भने कतिपय मुलुकले निश्चित अवधिको मापदण्ड बनाएर लिने गरेका हुन्छन् । जानकारीमा रहे सम्म इजरायलमा विदेशि नागरिकबाट रगत लिइदैन, अमेरिकामा स्थाई बसोबास गर्न थालेको एक बर्ष पश्चात लिइन्छ, कतारमा आवासीय अनुमति लिएका आप्रवासीहरु कतार प्रवेश गरेको ६ महिना अवधि पुरा भए पश्चात रगत लिइन्छ । विभिन्न मुलुकका आ आफ्नै मापदण्डहरु हुन्छन् । त्यसका साथमा स्वाथ्य सम्बन्धि अन्य जानकारीहरुलाई समेत आधार बनाएर रक्तदान गर्न अनुमति दिइन्छ । केहि मापदण्ड फरक भए पनि रगतको अभाव कम गर्न हरेक मुलुकहरुले रक्तदानलाई प्रोहोत्साहान गरिरहेको पाइन्छ । किन कि रगतको उपलब्धताले त्यस मुलुकको स्वाथ्य सेवाको अवस्था र सुचाङकलाई फरक पार्दछ । नेपालमा भने रक्तदान र उत्प्ररणाको क्षेत्रमा सरकारी पक्षको तुलनामा संघ संस्था र जनसमुदाय बढि क्रियाशिलता बढि पाईन्छ । सन् १९४४ मा दयाविर सिंह कंशकारले पहिलो पटक रक्तदान गरे पश्चात शुरुभएको नेपालीहरुको रक्तदानको क्रम आज लाखौको संख्यामा विश्वभरी फैलिदै अनगिन्ति जीवनहरुलाई अकाल मृत्युबाट बचाउन सफल भएको छ । जुन नेपालीहरुको मानवियताको गर्विलो सुचक पनि हो ।
लेखक n]vs
International Nepalese Blood Donors - INBD sf sf]ifWoIf x'g\ .
