गैरआवासीय नेपाली संघ मध्यपुर्व भेलाको सान्र्धभिकता

Published in Kantipur Qatar on 21st July 16

मध्यपुर्व क्षेत्रका गैरआवासीय नेपालीहरुको क्षेत्रीय भेला यसै हप्ता कतारको दोहामा सम्पन्न हुदै छ ।  संघले विश्व सम्मेलनका अलवा विश्व सम्मेलन नभएको बर्ष पारेर ग्लोबल क्षेत्रिय सम्मेलन र विभिन्न क्षेत्रहरुमा क्षेत्रयि बैठकहरु गरेर संघका गतिविहिरुलाई निरन्तरता दिने, क्षेत्र बिशेष मुद्धाहरुमा छलफल एवं अन्तक्रिया मार्फत समस्या र सम्भावनाहरुको पहिचाहान गर्दै कार्यक्रहरु तय गर्ने गरेकोछ । यस कार्यकालको ग्लोबल क्षेत्रीय सम्मेलन आगामी अगष्टको अन्तिममा अमेरीकाको न्युयोर्कमा हुदैछ भने कतारमा हुन लागेको भेला मध्यपुर्व क्षेत्रको पाँचौ क्षेत्रीय भेला हो । मध्यपुर्व क्षेत्रले यस अघि ४ वटा भेला सम्पन्न गरी सकेको छ । कतारमा २००५ मा पहिलो ग्लोबल क्षेत्रीय सम्मेलन र २००६ मा पहिलो मध्यपुर्व क्षेत्रीय बैठक आयोजना भइसकेका छन् ।  
प्रत्येक भेला, बैठक, सभा या सम्मेलनहरुको आफ्नै सान्धर्भिकता वा औचित्य रहने गर्दछन् । गैरआवासीय नेपाली अभियानका भेला तथा सम्मेलनहरुले विभिन्न समयमा आयोजना गर्ने गरेका यस्ता कार्यक्रमहरुमा महत्वपुर्ण बिषहरु एठान हुने गरेका छन् । यस्ता भेलाहरु मध्ये मध्यपुर्व क्षेत्रमा हुने कार्यक्रमहरुको उद्देश्य, बिषय र सन्धर्भ बढि श्रमिक केन्द्रित हुने गरेका छन्  । हुन त एनआरएनएको आशन्न क्षेत्रीय भेला संस्थाको एक नियमित कार्यक्रम नै हो यद्यपी यसका केहि बिषयहरु छन् जसले यसको सान्धभिकता वा महत्वलाई अझ बढाउने सम्भावना छ ।
श्रमिक कल्याण्को क्षेत्रमा एनआरएनएको भुमिका
विगत देखि नै एनआरएनएका प्रत्येक सम्मेलनहरुका घोषणा पत्रमा वैदेशिकरोजगार क्षेत्रले स्थान पाउदै आएको भएता पनि कार्यन्वयनको पक्ष सबल हुन सकेको थिएन । जसले गर्दा बर्षौ देखि वैदेशिक रोजगार क्षेत्रका समस्यहाहरु बढिरहेको अवस्था थियो । तर पछिल्ला कार्यकालहरुमा यस क्षेत्रका समस्याहरु प्रति स्वयं एनआरएनएको गम्भिरता बढ्नुका साथै एनआरएनएले उठान गरेका वैदेशिक रोजगार तथा श्रमिक कल्याण क्षेत्रका बिषयहरु क्रमिकरुपमा कार्यान्वयन उन्मुख हुने परिस्थिति फरक भइरहेको छ ।
गत महिना कतारमा विचल्लीमा परेका १८५ कामदारको अवस्थाको जानकारी पाउने वित्तिकै पुर्व निर्धारित कार्यक्रमको सहभागितालाई केहिबेर ढकेल्दै कतारमा रहेका आइसीसी उपाध्यक्ष उनिहरुको अवस्था बुझ्न तत्कालै पुगे भने उता रिपोर्ट पाउने वित्तकै प्रतेक दिन सम्पर्कमा रहेर चासो व्यक्त गर्दै जानकारी लिइरहेका अध्यक्ष र महासचिव नेपाल पुगरे माननिय मन्त्रीसँग नै छलफल गराएर समाधानको लागि सक्दो प्रयास गरे । यो पहल एउटा बैठक गराउने बिषय भन्दा धेरै महत्वपुर्ण एनआरएनएका पदाधिकारीहरुले बैदेशिक रोजगारी क्षेत्रका समस्याहरु प्रति देखाएको व्यवहारीक गम्भिरता हो । श्रम मन्त्री सँग बैठक त एनआरएनएले त्यसको ३ हप्ता पहिला मात्र पनि सम्पन्न गरी बैदेशिक रोजगारीलाई मर्यादित सुरक्षित बनाउन नितिगत सुधारहरुका लागि ऐन संसोधनका बिषयमा छलफल गरेको थियो । तर विगतमा मध्यपुर्व क्षेत्रकै एनआरएन लिडरहरु संघको पदाधिकारी र बैदेशिक रोजगार समितिको नेतृत्वमा हुदा समेत यस क्षेत्रमा प्रयाप्त कार्य हुन नसकेको गुनासोहरु आउने गरेकोमा अहिले भइरहेका सार्थक प्रयासहरुले निश्चय नै यस क्षेत्रका एनआरएनहरु माझ सकरात्मक सन्देश प्रवाह  गरेको छ ।
एनआरएनएले तत्कालिन राहात, सहयोग उद्धारका अलवा दिर्घकालिन समाधानको लागि बेला बेला आवाश्यक छलफल गर्ने, दवाव दिने कार्यहरु निरन्तर राखेको छ  भने केहि ठोस कामहरु समेत गरेको छ । गत बर्ष एनआरएनएले एउटा जानकारीमुलक हाते पुस्तिका नै प्रकाशित गरेर हरेक गा वि स, नगरपालीका एवं अन्य सम्बन्धित निकायहरुमा पुर्याउदै जानकारी तथा सचेतनाको लागि उल्लेख्य कार्य गरिसकेको छ ।  त्यस्तै वैदेशिक रोजगार प्रबद्धन बोर्ड, अनतराष्ट्रिय श्रम संगठन र गैरआवासीय नेपाली संघले संयुक्तरुपमा स्थापित आप्रवासी कामदार सुचना केन्द्र एउटा एनआरएनएको पहलमा भएको अर्को कार्य हो जुन गत ८ अक्टोबर २०१५मा उद्घाटन भए पश्चात वैदेशिक रोजगारमा जाने युवाहरुलाई सुचना दिने कार्य गरिरहेकोछ । यसमा एनआरएनले विभिन्न देशमा सम्पर्क व्यक्तिहरु समेत तोकेर सेवा दिइरहेको छ । प्रविधिको व्यापकतालाई मध्यनजगर गदै केहि समय अघि मात्र एसिया फाउण्डेसन र योङ इन्नोभेसनसँगका्े सहकार्यमा “शुभयात्रा”  मोबाइल एप्लिकेसन समेत शुरु गरेको छ जुन वैदेशिक रोजगारमा जाने युवाहरु सचेतनाको लागि एक कोशे ढुङ्गा नै हो ।
संघको निरन्तर दवाब पश्चात वैदेशिक रोजगारको क्रममा मृत्यु भएकाहरुले पाउने बिमा रकम ५ लाख बाट १० लाख भएको छ  । बैदेशिक रोजगार सम्बन्धि छलफल एवं निति निर्माणको क्रममा एनआरएनएको राय र सुझावहरुले स्थान पाउने गरेका छन् ।
यसको अलवा वर्तमान अध्यक्षको अग्रसरतामा वैदेशिक रोजगार राहात कोष स्थापना गर्ने कार्य चलिरहेको छ । घटना भएकै मुलुकमा तत्कालै सहज तरिकाले राहात दिने योजना सहित आएको सो परियोजनालाई मुर्तरुप दिन पनि अब ढिला गर्न हुदैन । यसको लागि समेत आगामी क्षेत्रीय भेला उपयुक्त अवसर बन्न सक्दछ ।
१ हजार भन्दा बढि महिला कामदार भएको मुलुकमा महिला सेल्टर हाउस स्थापना गर्नु पर्ने लगायतका एनआरएनएका मागहरुलाई निरन्तर उठान गरिरहकोछ । एनआरएनएलेविगत देखि नै विभिन्न संघ संस्थाहरुसँग सहकार्य गरेर यस क्षेत्रका समस्याहरु समाधानार्थ भुमिका खेलिरहेकै हो । वाक फर फाउण्डेसन, यु एन ओमन, पौरखी जस्ता संस्थाहरुसँगको सहकार्य निरन्तर छ । पछिल्लो समयमा भएका सकरात्मक प्रयासहरुको समिक्षा आगामी भेलामा अवश्य पनि हुनेछ ।  अझ विभिन्न समस्या समाधानका लागि कार्य गरीरहेका र स्वयं समस्या भोगेका प्रतिनिहरु समेतको सहभागितामा हुने प्रत्यक्ष छलफलहरु अवश्य पनि उपलब्धि मुलक हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ
सामाजिक सुरक्षा र निवृतिभरणको पहल
आज नेपालीहरु दशकौ वेदेशिक रोजगारीमा रहने गरेका छन् । सरकारी सेवा, सुरक्षा निकाय या संस्थानहरुमा सेवा गर्ने नागरिकहरुले सेवाबाट अवकास लिए पछि नियमित वा एकमुष्ठ आर्थिक सुविधा पाउछन् । त्यसले उनिहरुको सामाजिक सुरक्षा र सम्मानलाई स्थापित गरेको कारण उनिहरुमा बढि आत्मा विश्वास रहेको पाइन्छ । तर त्यति नै वा त्यो भन्दा बढि अवधि वैदेशिक रोजगारीमा विताएर राष्ट्रको अर्थतन्त्रकोृ लागि उल्लेख्य योगदान दिइरहेका नागरिकको लागि अहाल सम्म कुनै त्यस्तो आर्थिक प्याकेज वा स्किम नहुदा सामाजिक सुरक्षाका प्रत्याभुतिको अभाव छ । यसले पनि विदेशमा काम गर्ने नागरिकहरुलाई हेर्ने दृष्टिकोण नै फरक छ । यो अवस्थालाई सुधार गरी वेदेशिक रोजगारमा रहेका नेपालीहरुको सामाजिक सुरक्षा निश्चित हुने प्रकारका कार्यक्रमहरु अपरिहार्य भइसकेका छन् । एनआरएनए भित्र विगत केहि समयदेखि उठान भइरहेका यो बिषय पछिल्लो समयमा कर्मचारी संचयकोष सँग भएको आपसी समझदारी भए पश्चात परिणाम उन्मुख हुने देखिन्छ । यद्यपी यो कार्यक्रमको बारेमा थप छलफल र लक्षीत वर्गलाई स्पष्ट पार्नु आवाश्यक छ ।  आशन्न भेला त्यसकोलागि सबैभन्दा उपयुक्त फोरम हुने छ  र यस बिषयमा रचनात्मक र सकरात्मक छलफल हुन सक्यो भने वैदेशिक रोजगारमा रहेका नेपालीहरुलाई सामाजिक सुरक्षाको व्यवस्था गराउने कार्यको  नेर्तत्व दायी भुमिका सहितको शुरुवात मध्यपुर्वबाट हुनेछ र यस वैदेशिकरोजगारी क्षेत्रको एक महत्वपुर्ण आयाम थप्नेछ ।
महिला समस्याहरु
महिलाहरु शसक्तिकरण विना समृद्ध समाज निर्माणको अभियान पुरा गर्न सकिदैन । तर हाम्रो समाजमा महिलाहरुको अवस्था अझै पनि सन्तोषजनक छैन ।  विदेशमा अझ विशेष गरी मध्यपुर्वमा घरेलुकामदारका रुपमा कार्यरत महिलाहरुको अवस्था निकै चिन्ताजनक रहेको विवरण तथा समचारहरु निरन्तर आउने गरेका छन् । सबै समाधान एकै पटक हुन नसक्ला तथापी यहि क्षेत्रमा महिला प्रतिनिधिहरु सहित हुने आगामी भेलाले अवश्य पनि समस्याहरुको थप पहिचाहान गर्नेछ जसले समाधानको पहल गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।  एनआरएनए महिला विभाग र आयोजकले महिला सहभागितालाई बिशेष जोड दिइरहेको र तुलनात्मकरुपमा यो भेलामा बढि –प्राय सबै मुलुकहरुबाट) महिलाहरुको सहभागिता रहने जानकारी आइरहेकोले पनि यो भेला महिला समस्याको बिषयमा थप महत्वपुर्ण हुने देखिन्छ ।
मानव वेचविखन विरुद्धको अभियान
विदेशमा नेपालीहरुको बेचबिखन हुने गरेका घटनाहरु प्रशस्त सुनिने गरेका छन् । अझ पछिल्ला कतिपय घटनाहरुमा विदेशमा स्थापित कतिपय नेपाली संघ संस्था र सामाजिक व्यक्तिहरुको समेत नाम जोडिने गर्दा यस बिषयमा एनआरएनए थप गम्भीर भएको छ । केहि समय पहिला युएईमा भएको एक घटनालाई एनआरएनएले प्रतिनिधि नै पठाएर घटनाको छानविन गरेको थियो । यस्ता गतिविधिहरुलाई निश्तेज गर्न बेचविखन विरुद्धको अभियानमा इन्टरपोल सहितका संघ संस्थाहरुसँग साझेदारी गर्दै एक अभियन्ताको रुपमा कार्य गर्न शुरु गरीसकेको अवस्थामा आशन्न यो भेलामा यस बिषयमा समेत महत्वका छलफल हुने अपेक्षा गरीएको छ  ।
नेपाली व्यवसायीकता र युवा उद्यमशिलता 
उर्जाशिल युवाहरुको बाहुल्यता रहेको मध्यपुर्व क्षेत्रका नेपालीहरु क्रमिकरुपमा व्यवसायीकता तिर लम्किरहेका छन् । कामदारको रुपमा आएर व्यवसायीकता उन्मुख भएका र व्यवसाय गर्ने नै उद्देश्य लिएर आएका व्यवसायीहरुको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । विदेशमा व्यवसाय गर्ने नागरिकहरुको व्यवसायीक, सामाजिक सुरक्षा गर्न राज्यको कुनै निति या कार्यक्रम देखिदैन । व्यवसायीक रुपमा सुसुज्जित अन्य मुलुकका व्यवसायीहरुसँग  प्रतिष्पर्धा गरेर स्थापित हुनु पर्ने लगाएतका चुनौतिहरुलाई सामना गर्न आपसी समन्वय, व्यवसायीक सहकार्य र एकताको आवाश्यकता खड्किरहेको अवस्थामा एनआरएनएको मध्यपुर्व भेला व्यवसायीहरुलाई समेत सहभागि गराएर सम्पन्न हुदैछ ।  व्यवसायीक छलफलको सेसन समेत समेटिएको यो भेलाले यस क्षेत्रका व्यवसायीहरुको आपसी समन्वयलाई शुरुवात गर्ने प्रवल सम्भावना रहेको छ  ।
कला संस्कृति र पर्यटन प्रबद्धनको अवसर
नेपाल सरकारले एनआरएनहरुलाई  सांस्कृतिक तथा पर्यटन दुतको रुपमा बेला बेला उपमा दिने गरेकोछ । सरकारले भने पनि न भने पनि एनआरएन हरुले प्रवासमा नेपाली कला संस्कृति र पर्यटनलाई प्रबद्धन गर्ने कार्य जारी राखेकोछन् । नेपालीहरुको बाक्लो उपस्थिति रहेको मध्यपुर्वमा नेपालीपन झल्कने प्रशस्त सांस्कृतिक कार्यक्रमहरु हुने गरेका छन् जसले अन्य समुदाय बीच नेपाली कला संस्कृतिलाई चिनाउने र प्रबद्धन गरिरहेको छ । नेपालीहरुको काम र व्यवहार मन पराएर नेपाल घुम्न जाने इच्छुक विभिन्न मुलुकका नागरिकहरुको संख्या पनि दिनानुदिन बढिरहेको छ । तर यो सम्भावनालाई देशको संस्कृति र पर्यटन प्रवद्धनमा उपयोग गर्ने संयन्त्रहरु छैनन् । सरकारको प्रतिनिधित्व गर्ने नियोगहरुको ध्यान यस क्षेत्रमा पुग्न सकेको देखिदैन । निजी क्षेत्रका पर्यटन व्यवसाएहरु स्थापित हुन थालेका भए पनि उनिहरुले नेपालीहरुलाई एअर टिकट बेच्नु नै व्यापारिक लक्ष बनाएको देखिन्छ । व्यक्रिगत प्रयासहरु प्रयाप्त छैनन् । यसको एनआरएनएले विगत देखि नै नेपाली सांस्कृतिक केन्द्रहरुको लागि निरन्तर आवाज उठाउदै आइरहेको छ तर हालसम्म कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । नेपालमा संविधान निर्माण प्रश्चात पहिलो पटक आयोजना भइरहेको यो भेलाले खाडि क्षेत्रमा अबिलम्ब नेपाली सांकृतिक केन्द्रहरु स्थापना गर्ने र नियोगहरु पर्यटन प्रबद्धन डेक्स स्थापना गरेर कार्य थाल्न दबाब दिन सक्नु पर्दछ ।  युरोप, एसिया, अफ्रिका र अमेरिकाका समेत स्तरिय (खर्चालु) पर्यटक अबरी पर्यटकलाई नेपाल घुमाउन सक्ने हो भने  हाल हामी लाखौ नेपालीहरुले पठाइरहेको रेमिट्यान्स भन्दा कयौ गुणा फलदायी हुनेछ । यो बिषय यस भेलाको अर्को महत्वपुर्ण पक्ष हो ।
मध्यपुर्व क्षेत्रका समस्याहरुको सवालमा गैरआवासीय नेपाली संघले एक सामाजिक संस्थाको रुपमा गर्न सक्ने र गर्न मिल्ने प्रयासहरु निरन्तर जारी राखेको छ । हाल सम्म गरिएका प्रयासहरुको प्रत्यक्ष छलफलको माध्यामबाट समिक्षा अनि भेलाको कार्यतालिकामा रहेका उपरोक्त बिषहरु माथि व्यापक छलफल गरी अधुरा कार्यहरुलाई पुर्णता दिनको लागि आवाश्यक योजना निर्माण गर्न सबैभन्दा उपयुक्त फोरम पाँचौ मध्यपुर्व क्षेत्रीय भेला हुनेछ । यसमा सम्पुर्ण एनआरएनए अभियन्ताहरुहरु, वैचारिक, सामाजिक संघसंस्थाहरु, नेपाल सरकार, व्यवसायी, पत्रकार लगायत सबैको रचनात्मक सहभागिताको आवाश्यकता रहन्छ ।

भट्टराई एनआरएनए आइसीसी सदस्य तथा आशन्न भेला आयोजक समितिका सदस्य हुन् ।  

रगतले हामी सबैलाई जोड्दछ

Published on Kantipur Qatar on 9th June  2016

विश्व स्वास्थ्य संगठनले रगतका समुहहरु पत्ता लगाउने नोबेल पुरस्कार (१९३०) विजेता वैज्ञानिक कार्ल ल्याण्सटेनर-Karl Landsteiner_ को जन्म दिन १४ जुनलाई  विश्व रक्तदाता दिवसको रुपमा घोषणा गरी सन् २००४ बाट प्रत्येक बर्ष विश्वभरी मनाउने गरेको छ । विश्व रक्तदाता दिवसलाई अन्य ग्लोवल पब्लिक हेल्थ क्याम्पेइन इभेन्टहरु क्षयरोग निवारण दिवस, एड्स दिवस आदी जस्तै महत्वका साथ मनाउन शुरु गरेर रक्तदाताहरुमा प्रेराणा  प्रदान गरीरहेको छ । यस बर्ष "Blood connects us all".  रगतले हामी सबैलाई जोड्दछ भन्ने भावनात्मक नाराका साथ विश्व रक्तदाता दिवस मनाइदै छ ।
रक्तदान आफैमा मानविय र सम्मानित कार्य हो । एक जनाले दान एक पटक गरेको १ पिन्ट रगतले ३ जना सम्म विरामी वा घाइतेहरुकोे जीवन रक्षा गर्न सक्दछ ।  त्यसैले पनि यसलाइ मानविय कार्यहरु मध्येको उत्कृष्ट कार्य मानिन्छ । सामाजिक र मानविय भावान भएका जो कोहि पनि रक्तदान गरेर आफुलाई रक्तदाताको रुपमा दर्ज गर्न चाहान्छन् । यद्यपी यो मानविय कार्य हुदा हुदै पनि प्राविधिक बिषय समेत भएकोले सबै इच्छुकहरु रक्तदाता नहुन पनि सक्छन् । सामाजिक र मानविय भावनाका धनि नेपालीहरु स्वयंसेवि रक्तदान गर्ने कार्यमा निकै अगाडी छन् । नेपाल र नेपाल बाहिर नेपालीहरुले विभिन्न अवसर पारेर रक्तदान गर्ने गरेका छन् ।
वर्तमानमा नेपालीहरु स्वयंसेवि रक्तदानका लागि विश्वभरी उल्लेखनिय सहभागिताका साथ अग्रपङतिमा रहन थालेका छन् । नेपालमा हरेक सामाजिक, राजनैनिक, धार्मिक, सामुदायिक, पेशागत संघ संस्था देखि सरकारी कार्यलयहरुले समेत विभिन्न अवसर पारेर रक्तदान शिविरहरु आयोजना गर्ने गरेका छन् ।  त्यसका अलवा नियमित रुपमा रक्तदान गर्ने सवयंसेवि रक्तदाताहरुको संख्या पनि निकै ठुलो छ ।  नेपाल रेडक्रस सोसाइटि, ब्लड डोनर्सस एसोसिएसन (ब्लोदान), क्लब २५, युथ फर ब्लड लगायतका संस्थाहरु रक्तदान कार्य तथा उत्प्रेरणामा क्रियाशिल छन् । नेपाल बाहिर पनि उल्लेखनिय रुपमा नेपालीहरुले रक्तदान गरिरहेका छन् । कतारमा नेपालीहरुले संस्थागत आयोजनामा सन् २०१० देखि नियमितरुपमा रक्तदान गर्दै आएका छन् । सामान्यतया सेप्टेम्बर र मार्चमा गरेर बर्षमा २ पटक गरेर लगभग २०० जनाले सामुहिक र अन्य समयमा इच्छुक नेपाली रक्तदाताहरुले आवाश्यकता र अनुकुलता अनुसार रक्तदान गर्ने गरेका छन् । यो कतारको मात्र अवस्था हो, यो क्रम मध्यपुर्वका युएइ, बहराईन, ओमान, कुवेत लगायत अमेरीका, युरोप, एसीया, अफ्रिका, अष्ट्रेलीया सबै क्षेत्रमा निरन्तर छ । स्वभावैले नेपालीहरु रक्तदान जस्तो मानविय कार्यमा अगाडी नै छन् । नेपाल बाहिरका नेपालीहरुलाई  विदेशमा रहेका नेपाली रक्तदाताहरुको संस्था International Nepalese Blood Donors - INBD  ले थप उत्प्रेरित गरिरहेकोछ । विश्वका विभिन्न मुलुकमा छरिएररहेका नेपाली रक्तदाताहरुको यो संस्थासँँग समन्वय गर्दै अमेरिका, बेलायत लगाएतका मुलुकहरुमा राष्ट्रिय संस्था Nepalese Blood Donors-NBD  हरु नै स्थापना गरेर रक्तदानको लागि उत्प्रेरणात्मक तथा समन्वयात्मक कार्य गरिरहेका छन् । कतार लगायतका धेरै राष्ट्रहरुमा INBD  सम्वद्ध व्यक्तिहरुले अन्य संस्थाहरु सँग समन्वय गर्दै सो भुमिका निर्वाह गरिरहेका  छन् । अमेरिकामा बसोबास गर्दै आएका विश्वका विभिन्न मुलुकमा पुगेर १५५ पटक रक्तदान गरिसकेका अग्रज रक्तदाता अर्जुन मैनालीको पहलमा  सन् २०१४ मा स्थापित यो संस्था अमेरिकाको फ्लोरिडामा दर्ता छ । जसमा अमेरिका, वेलायत, बेल्जीयम, कतार, युएई, ओमान, कुवेत, पोर्चुगल, फ्रान्स, युगाण्डा, जर्मनी, जापान, क्यानाडा, आयरल्याण्ड, अष्ट्रेलिया, मकाओ, नेपाल लगायतका मुलुकहरुका नेपाली रक्तदाताहरुको सक्रियता रहेको छ । यस संस्थाले विदेशमा मात्र नभएर Blood Donors Association Nepal- BLOODAN  लगायत अन्य संस्थाहरुको सहकार्यमा रक्तदान उत्प्रेरणा तथा यस क्षेत्रमा विभिन्न सहयोगात्मक कार्यहरु समेत गरिरहेकोछ । हाल सो संस्थालाई १३४ पटक रक्तदान गरीसकेका अर्का रक्तदाता अजय सत्यालले नेतृत्व गरीरहेका छन् । यो एक संस्थागत प्रयास हो यसले अवश्य पनि नेपाल बाहिर रहेका नेपाली रक्तदाताहरुमा हौसला र उर्जा प्रदान गरिरहेको छ जसले नेपालीहरुको रक्तदानमा सहभागितामा व्यापक दिएकोछ । ठुलो संख्यामा विदेशमा रहेका नेपालीहरुले विभिन्न अवसरमा रक्तदान गरिरहेको भएता पनि ३० औ लाखको हाराहारीमा विदेशमा रहेका नेपालीहरु मध्ये अझै पनि धेरैले रक्तदान गर्न नपाएका वा नचाहेको देखिन्छ । उमेर र स्वास्थ्यका हिसावले विदेशमा रहेका ८० प्रतिशत भन्दा बढि नेपालीहरु रक्तदान गर्न योग्य छन् तर रक्तदान गर्नेको अनुपात भने निकै कम देखिन्छ । यसमा केहि प्राविधिक, केहि व्यवहारिक र केहि व्यक्तिगत कारणहरुले पनि असर गरिरहेको हुन्छ ।  त्यसको प्रमुख कारक भने सुरक्षित रगत प्रतिको सावधानी र रक्तदानको प्रयाप्त सचेतनाको अभाव पनि हो ।
पछिल्लो समयमा सुरक्षित रक्तदानको बारेमा विश्वव्यापी रुपमा सचेतता अपनाइन थालेको छ । रक्तदान एक जनाको शरिरबाट रगत लिएर निश्चित समय भित्र अर्को शरिरमा दिइने कार्य भएकोले रगत दिने व्यक्तिको स्वास्थ्य तथा शारिरिक अवस्था र रगत लिने व्यक्तिलाई पर्न सक्ने असरको बारेमा बिशेष ध्यान दिइन्छ र दिइनु  पनि पर्छ । खास गरी माहामारीको रुपमा रहेका मलेरिया, हेपटाइटिस्ट, एड्स जस्ता रोगहरु रगतको माध्यामबाट सहजै सर्ने भएकोले जिवन बचाउने उद्देश्यले दिइने रगत सुरक्षित भएन भने उल्टै जिवन जाने जोखिम हुने भएकोले स्वभाविक रुपमा यस प्रति सावधानि चाहिन्छ । त्यसैलाई मध्यनजर गरेर  विभिन्न मुलुकहरुले रगत लिने निश्चित मापदण्डहरु बनाएका हुन्छन् । कतिपय मुलुकहरुले विदेशि नागरिकबाट रगत लिन प्रतिबन्ध नै गरेका हुन्छन् भने कतिपय मुलुकले निश्चित अवधिको मापदण्ड बनाएर लिने गरेका हुन्छन् । जानकारीमा रहे सम्म इजरायलमा विदेशि नागरिकबाट रगत लिइदैन, अमेरिकामा स्थाई बसोबास गर्न थालेको एक बर्ष पश्चात लिइन्छ, कतारमा आवासीय अनुमति लिएका आप्रवासीहरु कतार प्रवेश गरेको ६ महिना अवधि पुरा भए पश्चात रगत लिइन्छ । विभिन्न मुलुकका आ आफ्नै मापदण्डहरु हुन्छन् । त्यसका साथमा स्वाथ्य सम्बन्धि अन्य जानकारीहरुलाई समेत आधार बनाएर रक्तदान गर्न अनुमति दिइन्छ । केहि मापदण्ड फरक भए पनि रगतको अभाव कम गर्न हरेक मुलुकहरुले रक्तदानलाई प्रोहोत्साहान गरिरहेको पाइन्छ । किन कि रगतको उपलब्धताले त्यस मुलुकको स्वाथ्य सेवाको अवस्था र सुचाङकलाई फरक पार्दछ । नेपालमा भने रक्तदान र उत्प्ररणाको क्षेत्रमा सरकारी पक्षको तुलनामा संघ संस्था र जनसमुदाय बढि क्रियाशिलता बढि पाईन्छ । सन् १९४४ मा दयाविर सिंह कंशकारले पहिलो पटक रक्तदान गरे पश्चात शुरुभएको नेपालीहरुको रक्तदानको क्रम आज लाखौको संख्यामा विश्वभरी फैलिदै अनगिन्ति जीवनहरुलाई अकाल मृत्युबाट बचाउन सफल भएको छ । जुन नेपालीहरुको मानवियताको गर्विलो सुचक पनि हो ।

लेखक  n]vs International Nepalese Blood Donors - INBD sf sf]ifWoIf x'g\ .

yoursbinod127@hotmail.com    

नियोगको प्रभावकारीताको अपेक्षा

Published on : Kantipur Qatar, 7th April 16

xfn} ;/sf/sf Ps k'j{ k|wfgdGqL;Fusf] e]6df g]kfnL b'tfjf; stf/sf sfo{axfs /fhb't Ho'n] b'tfjf;df kl5Nnf] ;dodf ePsf ;'wf/sf af/]df la|lkmª ub}}{ x'g'x'GYof] . ;dfhsf k|ltlglwx? To;sf] ;fIfL h:t} ;f] ljj/0f ;'lg/x]sf lyP . /fhb'tfjf; eP/ klg k|efjsf/L ;]jf gx'bf ;f:tL ef]Ug afWo x'g' stf/df sfo{/t g]kfnLx?sf] nflu gFof ;d:of xf]Og . sfo{axfs /fhb't Ho"n] pQm lbg JoQm ug'{ eP h:t} b'tfjf;sf] cfGtl/s k|of; tyf stf/dfsf ;+3 ;+:yf / ;d'bfosf] lg/Gt/ bjfjsf] kl/0ffd :j?k   b'tfjf;df ef}lts ;fwg / sd{rf/Lsf] ;+Vofdf s]lx ;'wf/ ePsf] 5 . b}lgs sfo{ ;Dkfbgdf klg cf+lzs ;'wf/ ePsf] lgoldt b'tfjf; ;]jf lng] ;]jfu|fxLx?sf] k|ltlqmof 5 . oBkL stf/df /x]sf] g]kfnLx?sf] ;+Vof, ltlgx?n] ef]lu/x]sf ;d:ofx?sf] hl6ntfsf] cg'kftdf >f]t ;fwfg k|ofKt eO;s]sf] 5}g . cem g]kfnL >ldsx?n] ef]lu/x]sf ;d:ofnfO{ tTsfn sfg'gL k/fdz{ ;lxt ;dfwfg lbg;Sg] hgzlQm -hg ;Dks{ clws[t_ sf] cefj b'tfjf;df oyfjt 5 . pknAw >f]t ;fwgsf] clwstd pkof]u ub}{ ;]jfu|flxx?nfO{ k|efjsf/L?kdf ;]jf lbg] ;jfndf ;Gt'i6 x'g] cj:yf 5}g .

b'tfjf;df sfd laz]ifn] kmf]g u/]/ k/fdz{ jf hfgsf/L  lng rfxfg] k|fo g]kfnLx?n] cfqmf]z ;lxtsf] u'gf;f] kf]Vb} u/]sf] e]l6G5g . b'tfjf;nfO{ cfkm'n] ef]u]sf sl7gfO{x?sf] u'gf;f] kf]Vg ;d]t gkfP kl5 sltko ;]jfu|flxx? Pgcf/PgP Pg;L;L nufotsf ;+3 ;+:yfsf k|d'vx? jf ;dfhsf k|ltlglwx?nfO{  u'gf;f] ;'gfO/x]sf e]l6G5g\  . ;dfhsf sltko k|ltlglwx?n] b'tfjf;sf] ef}lts / hgzlQmsf] cefjsf] sf/0f o:tf] ePsf] xf]nf eGg] hjfkm lbg] u/]sf] / sltkon] u'gf;f]stf{;Fu xf] df xf] ldnfpg] u/]sf] cg'ej a]nf a]nf ;'Gg kfOG5 . sfd laz]ifn] sn ubf{ ;Dks{ gx'g] ;d:of w]/} k6s cfkm}n] klg ef]u]s} xf] .  of] Pp6f pbfx/0f dfq xf] . b'tfjf;df sfd k/]/ hfg]x?sf] u'gf;f]x? cglulGt 5g\ h;nfO{ Pp6f n]vdf ;d]6\g ;Dej 5}g . ;a} u'gf;f]x? ;lx / lt ;a}sf k5f8L b'tfjf; dfq} bf]ifL gx'g klg ;S5 . p7fg ug{ vf]lhPsf] laifo b'tfjf;n] xfn k|bfg ul//x]sf] ;]jfnfO{ ;'wf/ u/]/ k|efjsf/Ltf a9fcf]; / tdfd stf/df g]kfnLx?n] cfTd} b]lv ;Ddfg ug]{ clg stf/ tyf cGo d'n'ssf ;d'bfo aLr Ps Jojl:yt / k|efjsf/L lgof]usf] ?kdf /fi6«sf] lz/ pRrf] agfpg ;Ifd agf]; eGg] g} xf] . t/ tTsflng / lb3{sflng of]hgf ;lxt ug'{ kg]{ w]/} ck]lIft sfo{x?df b'tfjf; lgl/x b]lvg] u/]sf]5 .

 sl/a ^ xhf/ stf/L l/ofn dfl;s tna vfg] Pp6f ldqn] ut aif{ em08} t]Aa/ ;'ljwf kfpg] gFof /f]huf/Lsf] cj;/ kfP / sDkgLdf cfj]bg lbP . pgsf] gfd 5gf}6 eof], cGt{jftf{ klg ;kmn eof] sfd ul//x]sf sDkgLn] sDkgL kl/jt{g ug{ cg'dlt klg lbof] . olt eP kl5 :jefljs?kdf ;fly bË kg]{ g} eP . >[hglzn :jefjsf] plg cfˆgf] Sofl/P/ ;kmn agfpg] ;kgfdf Toltv]/ t'iff/fkft eof] hj plg 5gf}6 ePsf] gof sDkgLdf g]kfnL leiff g} lyPg . of] t k+lªtsf/n] hfgsf/L kfPsf] Pp6f k|ltlglw 36gf dfq xf] , o:tf sof}+ 36gf 5g\ h;n] xfdLnfO{ g]kfnL /fxbfgL axfs ePs} sf/0f lxgtfaf]w u/fpg], k5f8L kfg]{ u/]sf]5 .  stf/df clxn] w]/} g]kfnL dlxnfx? cfˆgf >Ldfgx?;Fu} cfP/ a;f]af; ul//x]sf 5g\, plgx? /f]huf/L ug]{ Ifdtf klg /fVb5g\ t/ slko sDkgLx?df g]kfnL dlxnfsf] leiff g} x'b}g / kfPsf] /f]huf/L klg pDsG5 . stf/sf /fd|f] ;'ljlwf lbg] k]6«f]lnod, l;lkª tyf ax'/fli6«o sDkgLx?df g]kfnL sfdb/sf nflu leiff g} gx'g] tyf leiff ePsf clwsf+z sDkgLdf klg pRr kbdf g]kfnLsf nflu cj;/ gx'g' s'g} ;+of]u dfq geP/ j}b]lzs /f]huf/Ln] wfg]sf]] xfd|f] b]zsf] >d s'6lgltsf]  c;kmntfsf] ;'rs xf] . stf/ ;/sf/ / oxfFsf sDkgLx?nfO{ g]kfnLx?sf] af/]df yfxf gePsf] cjZo klg xf]Og . stf/df g]kfnL ;d'bfo bf]>f] 7'nf] cfk|jf;L ;d'bfo xf], clxn] g]kfnLx? hFxf hFxf sfo{/t 5g\ plgx?n] cfˆgf] 7fFpaf6 ;du|df /fd|} 5fk agfPsf 5g\ t/ klg cfsif{s / /fd|f] dflgPsf sDkgL jf kf]lhzgdf g]kfnL leiffx? pknAw x'b}gg\, sDkgLnfO{ leiffsf] ;+Vof / kbsf] sf]6f stf/ ;/sf/sf] lgsfon] lgwf{/0f ub{5 .  o;sf] dtna g]kfnLx? pRr :yfgdf jf dxTjk'0f{ lhDd]af/L ;DxfNg ;S5g\ eGg] k|Tofe'lt s'6g}lts :t/af6 u/fpg g;s]sf] k|i6 5 .

laifo /f]uhf/Lsf] dfq xf]Og Jofkf/, ;fdflhs ;dGjo, ;f+:s[lts, ;flxToLs k|j4{g nfufotsf If]qdf   klg To:t} 5 . stf/df ;kmn jf :yflkt eO;s]sf Joj;foLx?;Fu JolQmut?kdf t b'tfjf;sf sd{rf/Lx?sf] ;DaGwt /fd|} xf]nf t/ ;du|df k|jf;df Joj;fo ug]{ g]kfnL Joj;foLx?sf] k|j{4g, ;+/If0f tyf ;xof]usf] ;jfndf lgltut / Jojxfl/s ?kdf xfd|f] ;/sf/sf] k|ltlglwTj ug]{ lgof]ux?sf] e'ldsf z'Go 5 . sltko ljslzt d'n'ssf gful/s stf/df Jofkf/ ug{ cfPdf ;DalGwt b'tfjf;df /x]sf] Joj;foLs ;]nn] cfjfZos k/fdz{ lbg] b]lv stf/L :kf]G;/ vf]h]/ ;dembf/L u/fpg] ;Ddsf] ;xof]ux? k|bfg ubf{ /x]5g t/ g]kfnL lgof]u;Fu slt g]kfnLx? stf/df Joj;fo ul//x]sf 5g\ jf slt g]kfnL Joj;fo ug{ rfxfG5g\ eGg] tYofªs ;d]t gxf]nf ;fob . cfjfZos sfd k/]/ b'tfjf; k'u]/ cg'/f]w ubf{ ;d]t k|ofKt ;xof]u / ;xlhs/0f gkfPsf] u'gf;f] Joj;foLxaf6 k|z:t ;'lgg] u/]sf 5g\ . g]kfnLx?sf] nufgL ;'/IfLt u/fpg] cfjfZos k/fdz{ lbg], sfg'gL tyf cGo ;xof]u ug]{ klg b'tfjf;sf] bfloTjdf ;dfj]z u/]/ To; cg'?k sfo{ u/fpg ;s] g]kfnL Joj;foLx?nfO{ w]/} /fxft k'Ug ;S5, Joj;foLs hf]lvd sd x'G5g\ . Joj;fo ug{ b'tf;sf] k/fdz{nfO{ clgjfo{ k|fjwfg agfpg] xf] Joj;foLs c;kmntf, Joj;fo jf Joj;foLsf] gfddf eO/x]sf ljs[ltx? ;d]t Go"lgs/0f x'G5g\ . g]kfnLx?n] ;+rfng u/]sf sDkgLx? / ltgdf sfo{/t sfdbfx?sf] aLrdf c;dembf/L eO{ ;fj{hlgs x'g] u/]sf 36gfx?df ;d]t lgof]un] cg'udg  u/]/   jf:tljstf kQf nufO{ cfjfZos sfjf{lx ug]{ ;d:ofdf k/]sf Joj;foLxnfO{ ;dfwfgsf] nflu ;xhLs/0f ul/lbg] xf] eg] Joj;foL / g]kfnLx?sf sDkgLdf sfd ug]{  >ldssf w]/} xb ;Dd ;d:ofx? Go'lgs/0f x'G5g\ . g]kfnL Joj;foLx? k|lt JofKt ;dfhsf] gs/fTds b[li6sf]0fdf ;d]t ;'wf/ x'G5 / Joj;foLs/0fnfO{ xf};nf ldN5 .

;fdflhs, ;f+:s[lts, ;flxToLs, v]n tyf ko{6g k|j4{gsf] If]qdf b'tfjf;n] s]lx unf{ eg]/ cfzf ug]{ cj:yf b]lvb}g . 7'nf sfo{s|d ug{ /fHosf] l:js[lt÷cg'df]bg nufotsf k|lqmofut sl7gfO{ xf]nf t/ slDtdf stf/ h:tf] 7'nf] g]kfnL ;d'bfo / ;+3 ;+:yf ePsf] d'n'sdf x'g] ;fdflhs, ;f+:s[lts, ;flxlTos ul;tljlwx? k|lt ;d]t b'tfjf;n] ck]lIft /rgfTds ;xof]u gx'g' lj8Dagf xf] . /fli6«o kj{x?sf] cj;/df cfof]lht sfo{s|dx?, /fli6«o lje'ltx? ;Fu ;DalGwt sfo{s|dx?, g]kfn ;/sf/df btf{ ePsf ;femf ;+:yfx?n] ;dGjo ug]{ /fli6«o Pj+ ;d'bfo lxtd'lv tyf dfgljo sfo{s|dx? b'tfjf;sf] k|fªu0fdf ubf{ k|ToIf ck|ToIf?kdf k|efjsf/L x'g'sf ;fy} ;s/fTds ;Gb]zx? k|jfx x'G5 . ljutdf o;tf sltko sfo{s|dx? b'tfjf;df g} x'g] u/]sf klg x'g t/ kl5Nnf] lbgdf ljleGg sf/0fn] of] qmd kftlnPsf] dfq 5}g stf/df cfof]hgf x'g] sfo{s|dx?df b'tfjf;sf] pkl:ylt klg k|foM aGb ePsf] 5 . o;n] b'tfjf;sf clwsf/Lx?nfO[ ljbfsf] km';{b ldNg] tyf sltko ;dfhdf ePsf 36gfx?sf] hjfkmb]lxtfaf6 pDsg t ;xh ePsf] xf]nf t/ b'tfjf;sf] ;d'bfo;Fusf] ;DaGwnfO[{ eg] sdhf]/ agfpb} nu]sf]5 . ;+3 ;+:yfx?sf sfo{s|ddf pkl:yt eP/ b'tfjf;n] cfkm'n] ul//x]sf ;'wf/fTds sfo{x?sf] tyf dxTjk'0f{ laifox?sf] hfgsf/L u/fpg] k|efjsf/L cj;/ klg xf] t/ To;nfO{ pkof]u ug]{ d'8df b]lvb}g cr]n . ljleGg sf/0fx? b]vfP/ ;+3 ;+:yfsf] cg'/f]wnfO{ 6fb}{ cfPsf] 5 . oxfF x'g] ;fdflhs, ;f+:s[lts, ;flxToLs, v]n, snf If]qsf ultljlwx?df ;xeflutf hgfpg ;d]t sGh':ofO{ ug]{ lgof]u cfkm}n] To; If]qdf 7f]; sfo{ unf{ eg]/ ljZjf; ug{ ;lsb}g .  ljutdf ;fgf] ejg x'bf klg b'tfjf;df ;DkGg ug]{ ul/Psf  ;+o'Qm /Qmbfg sfo{s|d, b]p;L e}nf], a'4 holGt, Pg;L;L sfo{;ldltsf sltko a}7sx?, /fli6«o ;/f]sf/ tyf ;femf ;/f]sf/sf ljifosf 5nkmn cfbLnfO{ km/flsnf] ejg eP kl5 lg/Gt/tf kfpg] cfz ;dfhn] u/]sf] lyof] t/ To:tf] nIf0f b]lvPsf] 5}g . cem ;+3 ;+:yfx?n] cfof]hgf u/]sf] /Qmbfg sfo{s|dnfO{ xf};nf k|bfg ug{ b'tfjf; cfkm}n] xdb d]l8snsf lrlsT;s tyf stf/ ;/sf/sf clwsf/L;Fu ;dGjo u/]/ b'tfjf;n] r]tgfd'ns sfo{s|d ;d]t yk u/]/ /rgfTds e'ldsf v]n]sf] pbfx/0f klg stf/sf] g]kfnL ;dfh;Fu 5 . To:tf /rgfTds ljutx?nfO{ ;do ;fk]If kl/dfh{g ;lxt g]kfnL ;dfh;Fu xft]dfnf] ub}{ lg/Gt/tf lbg b'tfjf;n] sGh':ofO gu/f]; eGg] ;dfhsf] rfxfgf 5 .

ljutdf sd{rf/Lsf] cefj, ejg nufotsf ef}lts ;fwfgx?sf] cefj x'bf g]kfnL ;dfhn] k6s k6s sd{rf/L tyf ef}lts ;xof]u u/]/ sfdsf] rfknfO{ Go'lgs/0f ug{ pNn]vlgo ;xof]u u/]sf] lyof] . clxn] Tof] cj:yf 5}g . Pp6f dfq cefj eg]s]f /fhb't gx'g' xf] . /fhb't ePdf s'6g}lts kxn sbld / ;/sf/;Fu ;dGjo ug]{ / lgltut lg0f{o lng' kg]{ ;jfnx?df s]lx km/s knf{ t/ sfo{nosf lgoldt sfo{ ;Dkfbg ug]{ clxn] ePs} sd{rf/Lx?sf] 6f]nLn] xf] t;y{ /fhb't gx'g'nfO{ 7'nf] axfgf agfOg' x'b}g .

lg;Gb]x /fhb'tfjf; Ps s'6g}lts ;+:yf xf] . t/ stf/ h:tf] cTolfws g]kfnLx? sfo{/t ePsf]], cj;/ / ;d:ofx? plQs} ePsf] d'n'sdf /x]sf] lgof]u s'6g}lts kl/lwdf l;ldt eP/ a:bf To;sf] k|efjsf/ltf lkmtnf] x'G5 . >lds sNof0f, ;fdflhs ;dGjo, cfkt ljkbdf p4f/ tyf sfg'gL ;xof]usf If]qdf cem al9 e'ldsf cfjfZos /xG5 .  ;'rgf / k|ljlwsf] clxn]sf] o'udf stf/ h:tf] ltj| ljsf; ul//x]sf] d'n'sdf /x]sf] b'tfjf;n] ;fdfGo 5nkmn, ;dGjo / ;'rgf ;+k|]if0fnfO{ ;d]t vf;} Wofg lbPsf] b]lvb}g . Ps lhDd]af/ ;+:ynfO{ kl/kSj?kdf ;+rfng ug{ cfkm'n] u/]sf sfo{x?sf] ;'rgf k|jfx  / ;]jfu|flxx?sf] lkm8Jofs klg h?/L x'G5 t/ stf/df g t b'tfjf;n] u/]sf /fd|f ultljlwx?sf] lgoldt hfgsf/L u/fpg] k|efjsf/L ;+oGq jf kl/kfl6 5 g t ;]jfu|flxx?n] lbPsf /rgfTds lkm8Jofs b'tfjf;n] lng] ;+oGq jf kl/kf6L g} 5 . h;n] h] ef]u]sf] jf h] u/]sf] To;sf cfwf/df cfˆgf] wf/0ff agfP/ lxl8/x]sf] 5 ;dfh / b'tfjf; b'j} . of] cj:yfnfO{ ;dGjo ub}{ b'tfjf;n]] sfo{;DkfbgnfO{ yk r':t agfpg], ultljlwx?sf] hfgsf/L tyf ;'rgf k|jfxnfO{ ;'wf/ ug]{, efiffsf] 1fg ePsf sfg'gL k/fdz{ lbg ;Sg] hgzlQmsf] yk u/L ;]jf lj:tf/ ug]{, Joj;foLs k/fdz{ -stf/df Joj;fo ug]{ g]kfnLx? / g]kfndf nufgL ug]{ stf/Lx?sf] nflu_ sf] z'?jft ug]{, b'O{ b]z aLrsf] cfkf;L Jofkf/ tyf ko{6g k|j4{gdf s'6g}lts kxn / ;f+:s[lts, v]n, snf ;flxTosf] k|j4{gdf ;d'bfo;Fu ;dGjo lj:tf/ ul/ sfo{ u/]df clg ;dfhsf] klg Tolx k|sf/sf] ;xof]u ePdf b'tfjf;sf] k|efjsf/Ltf a9\g]df s;}sf] b'O dt /xb}g . t/ of] s]an ck]Iff dfq eO/x]sf] 5 .

 yoursbinod127@hotmail.com

प्रवासका संस्थागत गतिविधिहरुका चुनौतीहरु

                                                                                                                                 विनोद भट्टराई,                                                                                                                             कान्तिपुर कतारमा १० मार्च २०१६ मा प्रकाशित

केहि हप्ता पहिले कुवेतमा नेपाली राजदुतको समेत उपस्थितिमा आयोजना भइरहेको एक कार्यकममा भएको अप्रिय घटना र त्यस पश्चात नेपाली राजदुतावासले जारी गरेको सचेतनात्मक प्रेस विज्ञप्तीले नेपाली डायस्पोरामा अझ बिशेष गरी मध्यपुर्व क्षेत्रमा निकै चर्चा पायो । छिमेकि मुलुकहरुमा समेत सावधानी अपनाउन छलफलहरु चलेको, नेपाली नियोगहरुले सतर्क गराएका जानकारीहरु आए । कतारमा फरवरीको अन्तिम हप्तामा सम्पन्न एक बृहत सांगितिक कार्यक्रमक तथा गत जनवरीमा सम्पन्न एनआरएनए एनसीसी कतारको एउटा कार्यक्रम निकै मेहनत गरेर अनुमति लिएर मात्र सम्पन्न गरिएका थिए । यि पछिल्ला केहि उदाहरण मात्र हुन् । अनुमति नलिदा केहि महिना अघि कतारमा एउटा परोपकार सम्बन्धि कार्यक्रम अन्तिम अवस्थामा रद्ध नै भएको खल्लो घटना मात्र नभएर पछिल्लो समयमा कतिपय “पब्लिक” पार्कहरुमा संचालन भइरहेका बनभोज तथा मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरुमा आयोजकहरुले पटक पटक विभिन्न बहानामा खेप्नु परेका अवरोधात्मक घटनाहरुहरुलाई सरसर्ती विश्लेषण गर्दा खाडीमुलुकहरुमा संस्थागत गतिविधि वा कार्यक्रमहरु संचालन गर्न चुनौतिहरु बढ्दै गएको अनुमान सहजै गर्न सकिन्छ ।
डायस्पोरामा हरेक सप्ताहान्त उल्ेखनिय संख्यामा सामाजिक, सांस्कृतिक, सांगितिक, साहित्यीक आदी कार्यक्रमहरु आयोजना हुने गरेका छन् । कार्यक्रमको सन्धर्भ, उद्देश्य, अवसर, सहभागिता, उपस्थिति, प्रस्तुती आदीको आधारमा स्तर निर्धारण हुने ति सबै कार्यक्रमहरु आफैमा महत्वपुर्ण रहने गर्दछन् । गाँउ समाजमा संस्थागत÷सामाजिक गतिविधिमा सहभागि हुन नचाहेका वा नपाएकाहरु पनि प्रवासमा आएपछि  विभिन्न कारणहरुले सहभागी बनेर सामाजिक कार्य गरिरहेका पाइन्छन् । यसबाट प्रवास र राष्ट्रमा थोर बहुत सहयोग भइरहेको मात्र नभएर स्वभावत युवाहरुको सामाजिकिकरणमा सकरात्मक प्रभाव पारिरहेकोछ । आफ्नो सिमित भौगोलिक क्षेत्र बाहिर सिङ्गो मुलुकका कुना कुनाका मानिसहरु बिच अन्तरक्रिया भई भातृत्व तथा सम्बन्ध विकास हुने, प्रवासमा गरिने गतिविधिहरुलाई संजाल तथा अनलाईन मिडियाहरुले व्यापकता दिने भएकोले पनि विदेशका संस्थागत सामाजिक गतिविधिहरु प्रति आकर्षकण बढेको छ । धेरैका लागि त लागि घर परिवार, स्कुल, कलेज, गाँउ टोलको वातावरण बाट टाढा रहनु पर्दाको न्यास्रोलाई न्यूनिकरण गर्ने गरी सान्त्वना दिने मनोवैज्ञानिक उपचार मात्र नभएर कुलतबाट बचाउने समेत गरेका पाईन्छन् संस्था र यिनका गतिविधिहरुले । व्यक्तिगत मात्र होइन सम्रग राष्ट्रिय कला, संगित, साहित्य र संस्कतिलाई सबैभन्दा बढि प्रबद्र्धन प्रवासले नै गरेको छ भने पर्यटन र व्यापार प्रबद्र्धन पनि क्रमिकरुपमा बढिरहेको छ । यि र यस्ता पक्षहरुलाई हेर्ने हो भने प्रवासमा अझ वैदेशिक रोजगारी क्षेत्रमा संस्थागत÷सामाजिक गतिविधिहरुले निरन्तरा पाउनु पर्छ भन्ने निश्कर्ष निकाल्न सकिन्छ । तर त्यती सहज छैन प्रवासको सामाजिक अभियान । कार्यक्रम सम्पन्न भए पश्चात देखिने रंगिचङ्गी तस्विरहरु सहितका समचार जति सहज र भव्य देखिन्छन् त्यस पछाडिका कठिनाईहरु त्यत्ति नै विकराल र जटिल पनि छन् ।
प्रवास अझ बिशेष गरी कडा इस्लामिक कानुन भएका खाडि मुलुकहरुमा दर्ता नभएका संघ संस्थाद्धारा अनुमति विना कार्यक्रम गर्न प्रतिबन्धित भएकाले यहाँ कानुनी समस्या सबै भन्दा प्रमुख समस्याको रुपमा रहने गरेकोछ । अझ पछिल्लो समयमा अरब प्रायदिपमा बढिरहेको द्धन्दको सम्भावित प्रभावबाट सचेत रहन पनि हामी कार्यरत मुलुकहरुले आप्रवासीहरुका गतिविधिलाई कडाइका साथ निगरानी बढाएको हुनसक्छ । त्यसैले यि मुलुकहरुमा स्थापित संस्थाहरुले आयोजना गर्ने कार्यक्रमहरु कानुनी कठिनाईको चपेटामा पर्न थालेका छन् । धेरै स–सना कार्यक्रमहरु सम्बन्धित निकायहरुलाई जानकारी नै नगराई आयोजना भइरहेका छन् । विशुद्ध सामाजिक भावनाले आयोजना गरिने ति कार्यक्रमहरुलाई हाल सम्म खासै कठिनाई नपरेको भए पनि पछिल्लो समयमा विकसित अवस्थाले आगामी दिनहरुमा त्यति सहज नहुने अनुमान गर्न सकिन्छ । विगतमा कतिपय मँहगा तारे होटल, रिसोर्ट तथा पार्क आदीमा कार्यक्रम गर्दा अनुमति लिनु नपर्ने वा लिनु पर्ने भए पनि सम्बन्धित स्थान उपलब्ध गराउने कम्पनीले नै लिइदिदा आयोजकलाई सहज त थियो तर अहिले आएर प्राय सबै स्थानमा कार्यक्रम गर्न अनिवार्य पुर्व अनुमति लिनुपर्ने बाध्यता छ । ति महँगा स्थानहरुमा हाम्रा प्राय संघ संस्थाले सामाजिक कार्यक्रम गर्न सक्ने अवस्था पनि रहदैन । कतारमा सांस्कृतिक वा मनोरञ्जनात्मक कार्यकमहरुलाई निश्चित प्रक्रिया पुरा गराई अनुमति दिने गरेको छ तथापि तिनको प्रक्रियाको बारेमा जानकारीको अभाव, नियोगको प्रयाप्त सहयोगको अभाव र सहजीकरण, लाग्ने समय आदिका कारण त्यति सहज छैनन । अनुमति नभएका कार्यक्रमहरुलाई स्थान पाउन लगायतका समस्या रहने, अवरोध हुन सक्ने जोखिम भए पनि कार्यक्रम गर्नु पर्ने बाध्यतामा रहेका आयोजकहरुले कानुनी बन्देजहरुलाई नजर अन्दाज गर्दै कार्यक्रमहरु संचालन गर्दा सम्भावित दुर्घटनाको जोखिम रहने गरेको छ ।
 समस्या अरु पनि छन् । सहभागीहरुको क्रियाकलाप, कार्यक्रम व्यवस्थापन (Event Management), समय तथा आर्थिक व्यवस्थापन पनि अन्य चुनौतिका रुपमा रहने गरेका छन् । कतिपय कार्यक्रमहरुमा सहभागिहरुबाट नै हुने अप्रिय गतिविधिका कारण कार्यक्रम असफल हुने मात्र नभइ अन्य कार्यक्रमहरुलाई समेत धेरै नकरात्मक असर गर्ने गरेकोछ । कार्यक्रममा सहभागिहरु असुरक्षित महशुस गरी सहभागिता र सहयोगमा कमि आउने मात्र नभइ सम्बन्धित मुलुकका निकायहरुको निगरानी बढ्नाले जटिलता थपिदै गएको छ ।
प्रवासमा प्राय सबै रोजगारी वा व्यवसायमा निश्चित समय व्यस्त रहनु पर्ने भएकोले कार्यक्रम आयोजनाको तयारी गर्न आयोजकहरुले प्रयाप्त समय दिन नसक्दा कार्यक्रम स्थालमा नै कतिपय तयारी पुरा गरेर कार्यक्रम शुरु गर्नु पर्ने बाध्यतामा देखिन्छन् । अर्को तिर कार्यक्रम व्यवस्थापन (Event Management) लाई सामान्य रुपले लिएर योजनाबद्ध तयारी नगरी आफुले जति जानेको छ त्यतिकै आधारमा कार्यक्रम अगाडी बढाउदा कार्यक्रमको संख्यात्मकरुपमा वृद्धि भए पनि स्तर भने खासै बढ्न सकेका देखिदैनन् । अझ कतिपय आयोजकहरु कार्यक्रमलाई स्तरिय बनाउन भन्दा औपचारिक वा अनौपचारिकरुपमा क्षमायाचना गरेर कमजोरीहरुलाइ सहानुभुतिले ढाक्न खोज्ने रहने प्रवृत्ति निकै व्याप्त देखिन्छ । वास्तवमा कार्यक्रमहरु त्रुटिपुर्ण गरेर क्षमायाचना गर्ने समय कार्यक्रम पुर्व तयारीको लागि आवाश्यक राय सुझाव लिनमा खर्च गर्ने हो भने निकै फलदायी हुन सक्छ तर गरिदैन किन भने आफु पुर्ण जानकार नभएको बिषयमा प्रयाप्त जानककारी वा राय सुझाव लिन हिच्किचाउने प्रवृत्ति कायम नै छ हामीमा ।
प्रत्येक कार्यक्रमको सफलता त्यसको आर्थिक पक्षसँग पनि जोडिएको हुन्छ । आयोजकहरुको निश्चित आय श्रोत हुने भएकाले साना कार्यक्रमहरु तुलनात्मक सहज देखिए पनि ठुला र व्यवसायीक प्रयोजनका कार्यक्रमहरुलाई आर्थिक पक्षले निकै पिरोलेको पाइन्छ । कतिपय आयोजकहरु त कार्यक्रम पश्चातको आर्थिक अवस्थाको चिन्ताले अगाडी नै कार्यक्रम व्यवस्थापन र संचालन गर्नेे आत्माविश्वास गुमाउन समेत पुग्दा कार्यक्रमको स्तरियतामा ह्रास आउने गरेकोछ । आफुले आर्र्जन गरेपछि केहि अंश मानविय, कल्याणकारी वा सामाजिक कार्यमा खर्च गर्नु पर्छ भन्ने भावना सबत्र पाईन्छ । हरेक सफल व्यक्ति, फर्म वा कम्पनीले सामाजिक उत्तरदायित्व शिर्षकमा त्यस्ता कार्यकहरुको लागि निश्चित बजेट समेत विनियोजन गर्ने गरेका हुन्छन् । त्यो मात्र नभएर समुदाय केन्द्रित कार्यक्रमहको लागि व्यापारीक दृष्टिले पनि सहयोगहरु लिन सक्ने प्रशस्त सम्भावनाहरु रहन्छन् । तिनलाई प्रभावकारी समन्वय गर्न सक्ने हो भने कार्यक्रम संचालन गर्न मात्र नभएर उल्लेख्य कल्याणकारी कार्यहरु गर्न सकिन्छ तर नेपाली समुदाय वा भनौ संघ संस्थाहरु विभिन्न कारणले त्यस्ता राम्रा श्रोतहरु सम्म पुग्न सकिरहेका छैनन । आफ्ना सदस्यहरुको आन्तरिक संकलन र सिमित संख्यामा रहेका नेपाली व्यवसायीहरुले गरेको सहयोगमा नै निर्भर छन् प्राय हाम्रा संघ संस्थाहरु । यसमा मुख्यतया २  कारणहरुले असर गरेको देखिन्छ । पहिलो संस्थाहरुको आधिकारिकता र दोश्रो संस्था संचालकहरुको ति श्रोतहरु सम्म पुग्ने आत्माविश्वास सहितको बाटो । केहि कार्यक्रम आयोजना गर्दा राम्रा प्रायोजक, सहयोगीहरुले सहयोग गर्ने गरेको भएता पनि कतिपय आयोजकहरुको दरिलो समन्वयको कमि, विश्वसनियताको अभाव, कार्यक्रमको संचालन/व्यवस्थापनका कारण अपेक्षित प्रभावकारी वा छाप छाड्न नसक्नु आदी कारण्हरुले निरन्तरता पाउन सकेको देखिदैन ।      
 आज प्रवासमा नेपाली संस्था तथा कार्यक्रमहरुमा जति लगानी भइरहेको छ त्यसको अनुपातमा उपलब्धि हुन नसक्नुमा कतिपय हाम्रा आफ्नै कमिकमजोरीहरु पनि छन् तथापी यि आन्तरिक र गौण चुनौहिरु हुन जसलाई हामी आफैले क्रमिकरुपमा सुधार गर्न सक्छौ । मध्यपुर्वमा संस्थागत/सामाजिक अभियानका प्रमुख चुनौति कानुनि जटिलता नै हो । यसको निराकरण वा न्युनिकरणमा हामीबाट ठोस पहल हुनसकिरहेको छैन । कुनै कार्यक्रम बिशेषमा आएका वा आउन सक्ने समस्यालाई समाधान गरेर सम्पन्न गर्न तत्कालिन पहल हुने गरेका भए पनि दिर्घकालिनरुपमा निश्चित मापदण्ड पुरा गरेपछि निर्धक्करुपमा कार्यक्रम आयोजना गर्न सक्ने वातावरणको लागि पहल गर्न ढिला भइसकेको छ । रोजगारदाता मुलुकहरु गैर राजनैतिक प्रकृतिका मनोरञ्जनात्मक, सांगितिक, चेतनामुलक, प्रकृतिका कार्यक्रमहरु प्रति सकरात्मक रहदै आयोजना अनुमति दिने मात्र नभएर कतिपय अवस्थामा सहयोग समेत गर्ने गरेका छन् । त्यसलाई समेत हामीले आफ्नो समुदायको लागि प्रयाप्त उपयोग गर्न सकिरहेका छैनौ । सम्बन्धित मुलुकसँग कुटनैतिक समन्वय गरेर हाम्रा संस्थाहरुले गर्ने सामाजिक गतिविधिहरुले यस मुलुकको सुरक्षा, सार्वभौमिकता वा कानुन विपरित कुनै पनि गतिविधि हुने छैनन्, बरु कर्मभुमिको रुपमा यस मुलुक र यहाँका नागरीकहरुको गरीमा बढाउनेछ भन्ने प्रत्याभुति गराउन सकेमा निश्चित प्रकृतिका सामाजिक गतिविधहरु गर्न पाउने वातावरण बन्न सक्दछ । कतार लगायत आर्थिकरुपमा समृद्ध खाडि मुलुकहरु विश्व सामु सामाजिक र आप्रवासी कामदारहरुको अधिकारका क्षेत्रमा पनि आफुलाई अग्रपङितमा राख्न विभिन्न कल्याणकारी कार्यक्रमहरु आयोजना गराई रहेका छन् । ति कार्यक्रमहरु सम्पन्न गर्न सम्बन्धित समुदायको सहयोग आवाश्यक पर्दछ र कुनै न  कुनै (व्यक्तिगत वा संस्थागत) रुपमा समुदायको सहयोग लिएर नै  हुने गरेका छन् । विगतमा ति समन्वय व्यक्तिगत थिए भने क्रमिकरुपमा समुदायगत भएका छन्, अव यसलाइृ संस्थागत गर्न प्रयास गरिनुु पर्दछ । यो सम्भव भएको अवस्थामा हाम्रा सामाजिक गतिविधिहरु सहज सुरक्षीत, व्यवस्थित र गुणात्मक रुपमा सुधार गर्दै थप उपलब्धिमुलक कार्यहरु गर्न सकिन्छ र वास्तवमै नेपालीहरुको सामाजिकिकरणको सुचांङक उच्च छ  भनेर व्यवहारिकरुपमा नै पुष्टि गर्न सकिन्छ ।        
  

(लेखक एनआरएनए आइसीसीका लागि कतारबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सदस्य हुन । )    

एनआरएन एनसीसी कतारको नँया कार्यसमितिका चुनौति

Published on 7th January 2016

                                                                                                                              विनोद भट्टराई

गैरआवासीय नेपाली संघ, रािष्ट्रय समन्वय परिषद् कतारले करिब ३ महिना ढिलाई गरेर नया नेतृत्व पाएकोछ । सेप्टेम्बर २०१५ भित्र कार्यसमिति चयन सम्पन्न गरेर नव निर्वाचित कार्यसमितिको नेतृत्वमा विश्व सम्मेलनमा सहभागिता जनाउने परंपरागत प्रक्रिया प्राविधिकरुपमा कार्यसमिति चयन कार्य हुन नसक्दा तोडिएको थियो । परिणाम २०१५–२०१७ को कार्यसमितिले आफ्नो नेतृत्वमा विश्व सम्मेलन सहभागि हुने अवसर गुमायो साथ साथै “हनिमुन” पिरयड सम्माप्त गरी रफ्तार लिइसक्नु पर्ने समय गुज्रे पछि निर्वाचित भएर महत्वपुर्ण समय अवधिको “डिडक्सन” पनि भोगेको छ ।यद्यपि आइसीसीले  दिएको थप म्याद भित्र सौहार्दपुर्ण वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न भई नयाँ कार्यसमिति चयन भई आइसीसीबाट मान्यता पाए पछि एनआरएनए एनसीसी कतारका समस्त अभियन्ता तथा शुभेच्छुकहरुमा खुशी छाएको छ भने यस संस्थालाई सधै नकरात्मक दृष्टि मात्र लगाउने, कमजोरी मात्र खोजीरहन तल्लिन आन्तरिक तथा बाह्य प्रवृतिहरुलाई भने पुनः एक पटक प्रयाप्त जवाफ मिलेकोछ । कुनै पनि संस्था आफैमा गलत हुदैन त्यसमा पनि एनआरएनए सबै वर्ग, समुदाय, क्षेत्र अटाउन सक्ने साझा प्रकृतिको संस्था भएकोले यसका उद्देश्य तथा गतिविधिहरु पनि सबैलाई सम्मानपुर्वक समन्वय गर्न सक्ने फराकिलो दायराका छन् । यसको फराकिलोपन या भनौ “साझा” पनलाइृ त्यसरुपमा बुझ्न नसक्नु, उपयोग गर्न नसक्नु सम्बन्धित व्यक्ति वा समुहको कमजोरी हो संस्थाको पटक्कै होइन । साझा संस्थाको जिम्मेबारीमा रहेर त्यस अनुरुप कार्यसम्पादन गर्न चुकेका अपवादका केहि व्यक्तिहरुका क्रियाकलापलाई आधार मानेर सिङ्गो संस्था माथी दोष थोपर्नु कदापी न्यायोचित होइन ।  परिस्थितिले करिब ३ महिना छोटिएको कार्यकाल हाक्ने अभिमत पाएको निर्वाचित कार्यसमिति सामु एकातिर चुनौतिहरुको पहाड र अर्कोतिर अवसरका प्रशस्त सम्भावनाहरु रहेका छन् । कार्यसमिति चयनको क्रममा निकै लामो समय आन्तरिक असमझदारीमा अल्झिएको समाजलाई भावनात्मकरुपमा एकताबद्ध बनाएर वास्तवमा नै एनसीसी मात्र कतारको नेपाली समाजको नेतृत्व गर्ने निर्विकल्प साझा संस्था हो भन्ने सन्देश स्थापित गर्नु पहिलो चुनौति हो । त्यसको लागि कार्यसमिति तथा नेतृत्व हरेक पाइलामा सन्तुलित, पद्धतिसंगत र संस्थागतरुपमा चल्न सक्नु पर्दछ । पद्धतिसंगत र संस्थागत रुपमा गरिएका निर्णय तथा कार्यहरु आफैमा दरिला हुन्छन् र तिनलाई कार्यन्वयन गर्न गराउन थप उर्जा आवाश्यक पर्दैन तर संस्थागत पद्धति बाहिर गएर गरिएका निर्णय वा कार्यहरु भने कहि न कहि कमजोर हुन्छन् र कार्यान्वयनमा अनावाश्यक समय र सामथ्र्य प्रयोग गर्नु पर्छ जुन असफलताको एक कारण बन्न सक्दछ ।अर्को महत्वपुर्ण पक्ष लगनशिलता वा जिम्मबारीबोधको निरन्तरता पनि हो । निर्वाचित भएको केहि अवधि सम्म स्वभावैले टिम जोशीलो हुन्छ, नेतृत्वलाई पनि आँट आउछ र अलिक महत्वकांक्षी योजनाहरु तय गरिन्छ तर समय सधै एकनास रहदैन । संस्थाको आफ्नै कार्यलय र कर्मचारी नभएको परिवेशमा एनसीसी जस्तो संस्थाका नियमित कार्य सम्पादनको लागि मात्र पनि निकै संयमता, लगनशिलता सहितको समय र शक्ति आवाश्यक हुन्छ भने अन्य परियोजना तथा कार्यक्रमहरुलाई २ बर्ष सम्म नियमितरुपमा कार्यन्वयन गर्न निकै चुनौतिपुर्ण छ । विगतलाई नै स्मरण गर्ने हो भने पनि धेरै प्रमुख पदाधिकारीहरु नै पछिल्लो दिनमा निश्क्रिय भएका घटनाहरु ताजै छन् । निर्वाचित हुदाताका आपसमा चिन्नै समय लाग्ने ठुलो टिम क्रमश खिइदै जादा कार्य सम्पादनमा थप कठिनाई हुने गरेकोले त्यो प्रर्वत्तिलाई न्यूनिकरण गर्न आवाश्यक छ । एनसीसी माथि संस्थाका विगत देखिनै गरिदै आइएका समुदाय केन्द्रित नियमित कार्यक्रमहरु, राष्ट्रिय तथा स्थानिय समन्वयात्मक गतिविधिहरु, श्रमिक केन्द्रित कार्यहरु देखि नेपाल प्रबद्र्धन सम्मका कार्यक्रमलाई व्यवस्थित र सन्तुलितरुपमा संचालन गर्नु पर्ने दायित्व रहन्छ । यि सबै जिम्मेबारीलाई पुरा गर्न सिङ्गो टिममा दिगो प्रतिबद्धता अनिवार्य हुन्छ । सामान्यतय संस्थाको नेतृत्वकर्ताले आफ्नो नेतृत्वमा नियमित कार्यहरुका अलवा कम्तिमा पनि एक फरक कार्य गरेर कार्यकाललाई स्मरणिय बनाउने चलन हुन्छ । म संस्थामा आबद्ध भए पश्चातका कार्यकाललाई स्मरण गर्दा पनि नरेन्द्र भाटको कार्यकालमा एनआरएन सांस्कृतिक साँझ आयोजना, एसियन कप मेडलिस्ट दिपक बिष्टको सम्मान तथा त्रिभुन अन्तराष्ट्रिय विमान स्थलमा ट्रली सहयोग महत्वपुर्ण र स्मरणिय छन् । अमृत गुरुङको कार्यकालमा भएका श्रमिक कल्याण केन्द्रित कार्यक्रमहरु, काठमाडौमा पुरुष आश्रय स्थल स्थापनार्थ गरिएको अग्रसरता एनसीसी कतारको इतिहाँसमा सुनौला अक्षरले कुदिएका छन् । मक्सुद आलमको नेतृत्वमा दुतावासमा परामर्श केन्द्र संचालन गरेर ८० हजार भन्दा बढि नेपालीहरुलाई सेवा प्रदान, पहिलोपटक एनआरएन कप फुटबल आयोजना गरि नेपाली खेल प्रबद्धन, राष्ट्रका हरेक विपत्तिमा गरिएको उल्लेखनिय सहयोग, कतार सरकारका विभिन्न निकायमा विस्तार गरिएको संस्थाको पहँुच, पहिलो पटक भव्यरुपमा स्थापना दिवस मनाउदै संस्थापक तथा अग्रजहरुलाई गरिएको सम्मान, संस्थाको प्राविधिक पक्षको मजबुदिकरण तथा सुचना सम्प्रेषणमा अपनाईएकोे नँया प्रणाली आदी निकै महत्वपुर्ण कार्यहरु भएका छन् । विगतका यि महत्वपुर्ण कार्यक्रमहरुलाई समेत निरन्तरता दिदै यो कार्यकाललाई स्मरणिय बनाउने गरी थप कार्यक्रम गर्नु पर्ने चुनौति नँया कार्यसमिति सामु छ । ति चुनौतीहरुलाई चिर्दै सफलतापुर्वक कार्यकाल पुरा गर्ने सबैभन्दा महत्वपुर्ण शक्ति भनेकै संस्थामा आबद्ध सदस्यहरु र अग्रजहरु हुन् । २००९मा नरेन्द्र भाटको नेतृत्वमा एनसीसी गठन हुदा ३ जना मात्र पुर्व अध्यक्षहरु र ९४५ पंजिकृत सदस्यहरु थिए तर आज यो संख्या धेरै बढेको छ । आज एनसीसी ६ जना पुर्व अध्यक्ष तथा सोहि अनुपातमा पुर्व पदाधिकारीहरु, आइसीसीका पुर्व पदाधिकारीहरु छन् उनिहरुको शुभेच्छा र साथले मात्र पनि संस्थालाई धेरै  मजबुद बनाउछ । मेरो व्यक्तिगत देखाईमा केहि अपवाद बाहेक सबै अग्रजहरुले एनसीसी प्रतिको आफ्नो दायित्व निभाइरहनु भएको छ । जसबाट सधैं संस्थाको उन्नतीको पक्षमा सहयोगको अपेक्षा गर्न सकिन्छ, धेर थोर समन्वयमा निर्भर गर्दछ । परिषद् सदस्यहरुको संख्या पनि आज त्यो बेलाको तुलनामा तेब्बर भन्दा बढि छ । सबै सदस्यहरुलाई कतारको परिवेशमा एनसीसीको अहिलेकै श्रोत साधनले पुर्णरुपमा परिचालन गर्न कठिन छ तर एनआरएनएको गतिविधिहरुबाट प्रभावित भएर स्वत स्र्फुत आबद्ध हुने सदस्यहरुको संख्या पनि उल्लेख्य छ जसले एनसीसीलाई धेरै सहयोग गर्न सक्छन् जसलाई समन्वय गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दिन कन्जुस्याई गर्न हुदैन । तथापी संस्थाको हितका निम्तीे सबै पक्षमा जिम्मेबारी बोध चाँहि हुनै पर्दछ ।  पक्कै पनि ठुलो भारी नाम्लो लगाएर बोक्ने जिम्मा एनसीसीको नै हो तर हातमा पोका झुण्ड्याएर पछि लाग्ने जिम्मेबारी भने सम्पुर्ण पंजिकृत सदस्यहरुको पनि रहन्छ । ति बोकिएका भारीहरुको सन्तुलन मिलेको छ कि छैन, नाम्लो सहि ठाँउमा बसेको छ कि छैन वा कतै भारी चुहिएको छ भने सम्हाल्ने, सहज बाटो देखाईदिने, एक अर्कालाई मिलेर यात्रा गर्न सन्देश दिने जिम्मेबारी संस्थाका अग्रज तथा पुर्व पदाधिकारीहरुले पनि लिनु पर्दछ । समग्रमा भन्दा एनआरएनए अभियानमा सबै सधै सगै यात्रा गर्नु पर्छ आ–आफ्नो जिम्मेबारी र दायित्वका साथ । आफु  पदमा रहदामात्र जिम्मेबारी रहन्छ छाडे पछि पुर्णरुपमा जिम्मेबारी मुक्त भइन्छ भन्ने सोच यदि हामीमा छ भने त्यसलाई परिवर्तन गर्न आवाश्यक छ । एक सच्चा अभियन्ताको अभियान प्रतिको जिम्मेबारी त्यो अभियान चलुन्जेल रहन्छ न कि पदिय हैसियत रहेसम्म मात्र ।     अर्को तिर नेपाली राजदुतावासको भौतिक संरचना पनि निकै सुदृढ भएको अवस्थामा छ । विगतमा दुतावासले चाहेर पनि समाजलाई कतिपय सहयोग गर्न सक्ने अवस्थामा थिएन तर आज आपसी समझदारीपुर्ण वातावरण बनाएर सहयोग लिन सक्ने प्रशस्त सम्भावनाहरु छन् । विगतको तुलनामा कतार सरकारका निकाय तथा अधिकारीहरु एनआरएनएको बारेमा धेरै परिचित भएको अवस्था छ जसबाट नेपालीहरुको हितमा उल्लेख्य कार्यहरु गर्न सक्ने सम्भावनाहरु छन् त्यसलाई सदुपयोग गर्न एनसीसी चुक्नु हुदैन । आफैमा पनि एनसीसी धेरै व्यवस्थित हुदै गएको अवस्था छ, धेरै कुराहरु संस्थागत भएका छन् । जसलाई निरन्तरता मात्र दिदा पनि एनसीसी करिब करिब कार्यकाल सफल हुने अवस्था छ । पछिल्लो दिनमा बढेको संघ संस्थाहरुको क्रियाशिलता र तिनले एनसीसीलाई गर्ने गरेको सहयोग एनसीसीको महत्वपुण उर्जा हो । फलेको वृक्षलाई सबैले ढुङ्गा हान्छन् भन्ने उक्ति सरह एउटा उचाई प्राप्त संस्थाको भएकोले यस प्रति अपेक्षा बढि हुनु, अपेक्षा अनुरुप नभएमा आलोचना हुनु स्वभाविक नै हो । त्यति मात्र नभएर स्वभावैले आफु काममा सहयोग नगर्ने अनि काम गरिरहेकाहरुको कमजोरी खोतल्दै लोकप्रियताको खेति गर्ने प्रवृत्तिको थोर धेरै सबै समाजमा उपस्थित रहने गर्दछन् कतार पनि त्यसबाट अछुतो छैन । अझ संजाल र सहज पहुँज बनेका अनलाईन मिडियहाहरुले कतिपय अवस्थामा त्यस्ता प्रवृत्तिहरुलाई प्रोहोत्साहित गर्ने गरेका छन् ।  यि सबैलाई चिर्न उचित संस्थागत परामर्शका लिएर सकरात्मक सोच, संयमताका साथ लगनशिल भएर कार्य गर्ने दृढ सङकल्पका साथ लागि परेमा अवश्य पनि एनसीसी कतारले इतिहाँसमा अर्को एक सुनौलौ पाना थप्नेमा कुनै दुविधा छै्न ।

(भट्टराई गैरआवासिय नेपाली संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद कतारका निवर्तमान महासचिव हुन । )

एमआरपी वितरणमा एनआरएनए कतारको प्रयास, दुतावासको उदासिनता

Published on 21st January 2015

 विनोद भट्टराई

ICAO को प्रावधान बमोजिम आगामी २४ नोभेम्बर बाट हस्त लिखित राहदानी पुर्णरुपमा विस्थापित गरि

मेसिन रिडेबल पासपोर्ट प्रयोगमा ल्याइसक्नु पर्ने बाध्यता छ । नेपाल सरकारले त्यसमा आफ्नो प्रतिबद्धता सहित २०१०बाट एमआरपी वितरण गरिरहेको छ । देशको जनसंख्याको ठुलो हिस्सा विदेशमा रहेको र पासपोर्ट विदेश यात्रा सँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने हुदा आवेदन र वितरणको समस्या विदेशमा अझ बढि छ । पासपोर्ट वितरण सरकारको जिम्मेबारी हो । नागरिकलाई सहज तरिकाले पासपोर्ट वितरणको समयमै योजना बनाएर कार्यन्वयन गरी तथा समस्यालाई न्यूनिकरण गर्न सक्नु पर्दथ्यो तर त्यस्तो देखिएन । संसारका अधिकांश मुलुकहरुले बषौ  देखि प्रयोगमा ल्याइसकेको मेसिन रिडेबल पासपोर्ट आइकाआको तागेता पछि प्रयोगमा ल्याउन थाल्नुलाई नै ठुलो उपलब्धिको रुपमा लिएर नेपालले आफ्नै गतिमा काम गरिरहेकोछ । सिमित समय भित्र लाखौ व्यक्तिहरुका रहादानी बदल्नुपर्ने कार्यलाई गम्भीररुपमा लिएर काम नगरिएकै कारण हजारौ नेपालीहरुले अनेकौ सास्ती भोग्न बाध्यछन् । राहदानी समयमा नआएकै कयौ नेपालीहरुले आफ्नो रोजगारी गुमाएका, कानुनी हैसियत गुमाएर भौतिक, आर्थिक, मानसिक सँजाय भोग्नु परेका कैयौ घटनाहरु सामुन्ने देख्दा पनि त्यस प्रति सम्बन्धित पक्षले गम्भिरता नदेखिनु नेपालीहरुको बिडम्बना हो । लाखौ नागरिकको रोजिरोटिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने राहदानी वितरणमा विदेश स्थित नियोगहरुको पनि उस्तै उदाशिनताछ । जसको एक उदाहरण हो कतार को दोहा स्थित नेपाली राजदुतावास । 

यस बिषयमा चासो देखाउदै सहकार्य गर्न छलफलको लागि निकै समन्वय गरे पश्चात १२ फरवरी २०१४मा नेपाली रादुतावासका कार्यबहाक राजदुत सहितका अधिकारीहरु सँग एनआरएनए कतारले एक अन्तरक्रिया गर्न सफल भयो । जुन विशेष गरी पासपोर्ट आवेदन र वितरणलाई सहजीकरण गर्ने बिषयमा केन्द्रित थियो । तथापि  कतारका नेपालीहरुका अन्य समस्याका बिषयमा समेत छलफल भए । एमआरपी आवेदन तथा वितरणलाई सहज बनाउन एनसीसीले परामर्श केन्द्र स्थापना गर्ने, दुतावासले घुम्ती आवेदन संकलन शिविर संचालन गर्ने जसमा एनसीसीले समन्वय तथा स्वयंसेवक उपलव्ध गराएर सहयोग गर्ने लगायतका समन्वयात्मक निष्कर्ष सहित छलफल सम्पन्न हुदा स्वभावत उत्साह जागेको थियो । त्यहि छलफलका निष्कर्षहरुलाई कार्यान्वयन गर्ने क्रममा एनआरएनए एनसीसी कतारले अप्रिल १, २०१४ बाट पासपोर्ट आवेदन सहजीकरण तथा पिडित श्रमिकहरुलाई आवाश्यक सहयोगको लागि एकजना नियमित परामर्सदाता स्वयंसेवक नियुक्त गरी दुतावासमा परामर्श केन्द्र स्थापना गर्यो । जसबाट एनआरएनसीसी कतारका पदाधिकारीहरुको समेत स्वयंसेवामा दैनिक ३०० को हाराहरीमा नेपालीहरुले निशुल्क सेवा प्राप्त गरिरहेकाछन् । 

साथ साथै दुतावाससँग घुम्ती शिविर आयोजनको लागि दसतावास सँग निरन्तर छलफल तथा समन्वय गरिरहदा  समेत एक पनि शिविर आयोजना हुन नसकेपछि एनआरएनए एनसीसी कतारले राहदानीको समस्यालाई न्यूनिकरण गर्न सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता सहित १२ मई २०१४मा लिखित रुपमानै केहि उपायहरु सुझायो ।  जुन यस प्रकार थिए । 

१) पासपोर्ट आवेदन लिने कार्य विदाको दिन (शुक्रबार) समेत संचालन गर्नु पर्ने । त्यसको लागि दुतावासले आवाश्यक कर्मचारीलाई खटाएर संचालन गरेमा एनआरएनए एनसीसी कतार आफ्नो स्वयंसेवक सहित ५ जना जनशक्ति उपलब्ध गराउनेछ ।

२) नेपालीहरु धेरै भएको कम्पनीमा दुतावासले पहल गरेर ति कम्पनीका उच्च कर्मचारीहरु सँग समन्वय गरि कम्पनी बाट नै फर्म भरेर ल्याउने र दुतावासले जाँच गरि बुझ्ने कार्य गर्दा निकै चाप घटने भएकोले त्यो उपायका बारेमा समेत प्रयास गरिनु पर्ने ।

३)कम्पनीको आधिकारीक पिआरओले सम्बन्धित कम्पनीका कामदारहरुको आवेदन प्रक्रिया पुरा गरेर लिएर आएमा आवेदन बुझिदिने तर पासपोर्ट लिन भने वाहाक आफैलाई बोलाउने गर्दा पनि चाप नियन्त्रण हुन्छ र दुख पाउने नेपालीहरुको संख्या घटने भएकोले त्यो उपायलाई पनि अपनाउनु पर्ने ।

४) दुतावासले नै फर्म भरिदिने व्यवस्था गर्न सकिएमा त्रुटि र त्यसबाट श्रृजित समस्याहरुलाई न्यूनिकरण हुने भएकोले यसका बारेमा समेत छलफल गरि समाधानको लागि अधिकतम प्रयास गरिनु पर्ने ।

एनआरएनएका यि उपायहरु कार्यान्वयन गरेर नेपालीहरुलाई सहज तरिकाले राहदानी उपलब्ध गराउने अनुरोधको प्रतिउत्तरमा दुतावास भवनको वरीपरी रहेको खालि जग्गामा टहरा बनाइदिने अनुरोध प्राप्त भयो तर उपायहरु घाममा सुकाइए । 

नेपालीहरुको भलाईका लागी क्रियाशिलसाझा साझा तथा अग्रणी संस्था भएकै कारण आफ्नो कर्तवयबाट विमुख नभईकन एनसीसीले दुतावासको चापलाई न्यूनिकरण गर्न स्थापित गरेको एनआरएनए परामर्श केन्द्रलाई समेत दुतावासले अपेक्षित सहयोग गरेकोछैन । समझदारी बमोजिम पासपोर्ट सहजीकरण तथा पिडित नेपालीहरुका कामलाई थाति राखेर एनआरएनएको स्वयंसेवकलाई दुतावासका अन्य कार्यलयीय काम गराउने तर सधै त्यहि कार्यलय परिसरमा बसेर सहयोग गरिरहेको स्वयंसेवकलाई खानेपानीको समेत व्यवस्था नगर्नुले नै दुतावासको नियतलाई उजागर गर्दछ । दुतावासको माथिल्लो तलामा के एफ सी र बारबी क्यू पार्र्टि चल्दै गर्दा तल्लो तलामा बसेर सहयोग गरिरहेका कर्मचारीहरु तिर्खा मेटाउने पानीको किन्न काम छाडेर मार्केट जानु पर्ने वातावारणमा दिइने सेवाको प्रभावकारीता सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । यद्यपी नेपालीहरुको भलाईका खातिर काम गर्नू आफ्नो कर्तव्य सम्झेर एनआरएनए एनसीसीकतारले हाल सम्म सो परामर्श केन्द्र संचालन गरिरहेकोछ । जसबाट हाल सम्म ७५ हजार भन्दा बढि नेपालीहरुले सेवा लिइसकेकाछन् ।  

१२ फरबरी २०१४ भन्दा पनि पहिला बाट छलफल शुरु गरिएको घुम्ति आवेदन संकलन शिविर निकै पापड पेले पछि बल्ल बल्ल ४ जुलाई २०१४ मा पहिलो र १८ जुलाई २०१४मा दोश्रो पटक आयोजना भयो । पहिलोमा १७६ दोश्रोमा ३३७ आवेदन संकलन गरियो तर दुतावास तेश्रो शिविर एनआरएनको संयोजनमा गर्न तयार भएन । स्थानको समस्या रहने कतारमा अल मिस्नाद सर्भिसेज कम्पनीले पासपोर्ट आवेदन संकलन नसकिए सम्मको लागि सुरक्षित स्थान उपलव्ध गराएको थियो । त्यसमा सहयोगी संस्थाको रुपमा संन्ध्या गु्रपले सहयोग गरेको थियो । तथापि दुतावासको उदानितामा सोे सुरक्षित स्थानलाई २ पटक भन्दा बढि उपयोग गर्न सकिएन । सो स्थानमा कम्तिमा महिनाको १ शुक्रबार नियमित आवेदन शिविर संचालन गर्न दुतावासलाई गरिएको अनुनयले काम नगरे पछि आवेदन संकलन शिवरलाई स्थगित गर्न एनसीसी बाध्य भयो किन भने त्यो कार्य दुतावासको अपस्थिति बिना सम्भव थिएन । भएका शिविरलाई एकातिर दुतावासले आयोजना गरेको (संयोजनमा एनसीसीको भुमिकालाई लुकाएर भनेर प्रचार गरियो भने अर्कोतिर आवेदक कम भएको दोष एनसीसीलाई थोपर्ने काम भयो तर पहिलो भन्दा दोश्रो शिविरमा आवेक दोब्बर भएको तेश्रोमा अझ बढ्ने अवस्थालाई नजर अन्दाज गरियो जुन हजारौै नेपालीहरुको हित विपरित थियो । पासपोर्ट सहजीकरणको लागि एनआरएनए एनसीसीको एक महत्वपुर्ण प्रयास थियो जसमा विभिन्न संघ संस्थाहरुले उल्लेख्य सहयोग गरिरहेका थिए । आवेदकहरु बीचमा सहजताको अनुभूति हुन थालेको थियो तर बिचमै त्यो अनुभूति तुषारापात भयो, महिनौ सम्म “अर्को शिविर कहिले हुन्छ ?” भनेर फोनहरु आइरहेका थिए तर एनसीसी नाजवाफ बन्यो दुतावासको सहयोगको अभावमा । 

समस्या पासपोर्ट आवेदनको मात्र हैन वितरणको अवस्था पनि उत्तिकै विकराल छन् । आवेद दिएको पासपोर्ट बनेर आएर दराजमा महिनौ रहन्छ तर आवेदकलाई तेरो पासपोर्ट आएको छैन भने र पटक पटक फर्काइन्छ । परिणाम उसको आवासिय अनुमति पत्र  नविकरण हुदैन, अवैध हुन्छ, जागिर जान्छ, आकस्मिक अवस्थामा घर जान पाउदैन, दोहोरो शुल्क तिरेर आवेदन दिन लगाइन्छ र आर्थिक, भौतिक, मानसिक सँजाय दिइन्छ । यसलाई न्यूनिकरण गर्न पटक पटकको छलफल पछि शुक्रबार राहदानी वितरण गर्न दुतावास राजी भयोर विगत केहि महिना देखि शुक्रबार राहदानी वितरणकार्य जारीछ जसबाट प्रत्येक शुक्रबार २०० देखि ७०० सम्म नेपालीहरुले सेवा लिने गरेकाछन् । त्यो पनि व्यवस्थित छैन, व्यवस्थापन गर्ने अवधारणा पनि देखिदैन, यथास्थिति जसरी हुन्छ चलाउदै लैजाने भन्दा एक कदम अगाडी बढेर प्रभावकारी वितरणको चाँजो मिलाउने योजना शुन्य देखिन्छ ।  विकराल स्थितिलाई सहयोग गर्न एनसीसीले विभिन्न संघ संस्थाहरुसँग समन्वय गरेर हरेक हप्ता स्वयंसेवकहरु पठाई पासपोर्ट वितरणमा पनि सहयोग गरिरहेकोछ । हाल सम्म पासपोर्ट वितरणमा सहयोग गर्ने संस्थाहरुको विवरण यस प्रकारछ । 

मिति संस्था स्वयंसेवक संख्या जम्मा सेवाग्राहि

• सेप्टेम्बर  – ५, अक्टोबर १० सिराह सेवा समिति ४ जना 
• २४ सेप्टेम्बर – दुतावास बन्द   
• ३१ अक्टोबर २०१४ प्रवासी झापाली सम्पर्क मञ्च ७ जना  
• ७ नोभेम्बर २०१४ अर्घाखाँचि सेवा समाज ५ जना 
• १४ नोभेम्बर २०१४ स्याङजा सहयोग समाज ५ जना 
• २१ नोभेम्बर २०१४ पाँचथर सेवा समाज ७ जना  
• २८ नोभेम्बर २०१४ म्याग्दी सेवा समाज ४ जना  
• ५ डिसेम्बर २०१४ गुल्मी सेवा समाज ९ जना  
• १२ डिसेम्बर २०१४ पर्वत युवा सेवा समाज ५ जना  
• १९ डिसेम्बर २०१४ कास्की आर्दश सेवा समाज ८ जना  
• २६डिसेम्बर २०१४ नेपाली मुस्लिम समाज १० जना  
• २ जनवरी २०१५ नेपाली जनसम्पर्क समिति १५ जना  
• ९ जनवरी २०१५ प्रवासी नेपाली मञ्च कतार १२ जना  
• १६जनवरी २०१५ मोरङसुनसरी सेवा समाज ७ जना  

अन्य संघ संस्थाहरु क्रमिकरुपमा स्वयंसेवक पठाएर सहयोग गर्ने योजनामा छन् ।

नेपाली दुतावास कतारबाट एमआरपी आवेदन तथा वितरणको काम भइरहेकोछ, हजारौ नेपालीहरुले यहाबाट राहानी लिइसकेकाछन् तर अत्याधिक झन्झट र कठिनाइ भोगेर । सेवाग्राहि मात्र होइन दुतावासको अव्यवस्थाका कारण स्वयं कर्मचारीहरु पनि समस्यामा देखिन्छन् । अत्याधिक कामको चापको काराण विदाको समयमा समयमा समेत काम  गर्दा पनि समस्या जस्ताको तस्तैछ । दुतावासले बनाउने योजना तथा कार्यहरु सेवाग्राहिको हितमा भन्दा आफ्नो सहजताको लागि केन्द्रित देखिएकै कारण चाप न्यूनिकरण हुन सकेको छैन ।

कतारको परिवेसिमा दुतावासका र समुदायको आपसी समन्वयको इतिहाँस विगत देखि नै राम्रै रहने गरेको अग्रजहरुबाट सुन्ने गरेकाहौं । नेपालीहरुलाई सहयोग हुने कुनै पनि कार्य अझ दुताव।सले आह्रवान गरे पछि कतारका संघ संस्था, व्यवसायी, समाजसेवि सबैले हार्दिकताका साथ हातेमालो गर्ने गरेको परम्पराछ कतारमा । दुतावास भन्दा अगाडीबाट स्थापित हुन थालेको कतारको नेपाली समाज वास्तवमा मनकारी छ , आर्थिक, भौतिक, नैतिक सबै प्रकारका सहयोगको लागि एकठाउमा उभिने संस्कार कमजोरी पक्कै होइन । तर प्रवासमा नागरिकहरुको अभिभावकको स्थापित राज्यको निकाय एकातिर आफ्नै अव्यवस्था देखाएर पन्छने अर्कोतिर सरकारमा दर्ता भएका संस्थालाई नै नचिन्ने अनि समुदायले गरेका सहयोग र समन्वयात्मक कार्यहरुले नै  अवमुल्यन भइरहनु बिडम्बना नै हो भन्दा अन्यथा नहोला ।  

(भट्टराई गैरआवासिय नेपाली संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद कतारका महासचिव हुन । )

वैदेशिक रोजगारीका आयामहरु

Published on 12 May 2014

विनोद भट्टराई

नेपालीहरु वैदेशिक रोजगारीमा जाने क्रम ९०को दशक तिव्र भएको तथ्यहरु छन् । दशक अघि सम्म वैदेशिक रोजगारी एउटा व्यक्तीको निजि तथा वैदेशिक रोजगार व्यवसायीहरुको व्यवसायीक मामिलामा सिमित थियो तर आज यो राष्ट्रका सबै तह तप्का र क्षेत्रको सरोकारको बिषय बनिसकेको छ । वैदेशिक रोजगार आज रेमिट्यान्स भित्रयाउने श्रोतमा मात्र सिमित छैन । यसले आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक आदी क्षेत्रमा थुप्रै प्रभावहरु पारिरहेकोछ ।

वेरोजगारी समस्यालाई राहत, अर्थतन्त्रलाई टेवा 

वैदेशिक रोजगारबाट प्राप्त विदेशि मुद्रा आज राष्ट्रको अर्थतन्त्र धान्ने एक प्रमुख आधार बनेकोछ । मुलुक आन्तरिक द्धन्द्धमा फसेको संक्रमणकालिन अवस्थालाई आर्थिक र राजनैनिकरुपमा असफलहुनबाट बचाउने प्रमुख आधार वैदेशिक रोजगारी बन्यो । करिब २० लाख युवाहरु मुलुक भित्र वेरोजगार भएर रहेको भए मुलुकको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक अवस्था अझ नाजुक हुने थियो । आर्थिक अभावले श्रृजना गर्ने अपराधिक तथा हिंसात्मक गतिविधिले मुलुकलाई उक्सनै कठिन हुने अवस्थामा पुग्नबाट वैदेशिक रोजगारी बचाएकोछ । साथमा मुलुककमा भएका भौतिक पुर्वाधारहरु, हजारौ नागरिकलाई रोजगारी दिइरहेका उद्योगधन्दा, कल कारखानाहरु द्धन्दको शिकार भइरहदा वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त रेमिट्यान्सले मुलुकलाई आर्थिकरुपमा असफल हुनबाट बचायो । राज्यका आर्थिक तथा विकासका गतिविधिहरुले गति लिन नसकिरहेका अवस्थामा निजि क्षेत्रबाट देशका कुना कुनामा उल्लेख्य विकास कार्यहरु भए । गाँउ गाउमा सडक, पुल, भवनहरु निर्माण भइरहेकाछन् । विभिन्न माध्यामबाट साना ठुला क्षेत्रमा विदेशमा रहेका नेपालीहरुले लगानी गर्दै योगदान गरिरहेका छन् । यसको समेत परिणाम मान्नु पर्दछ मुलुक राजनैतिक द्धन्दबाट शान्ति र लोकतन्त्रको बाटोमा लाग्न सक्यो र यो गन्तव्यमा पुग्ने विश्वास नेपालीहरुमाछ । 

 एनआरएनए अभियानको एक प्रमुख आधार ः

गैरआवासीय नेपाली संघको स्थापनाको एक दरिलो आधार वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुको संख्या पनि थियो । गैरआवासीय नेपाली संघको स्थापना भन्दा धेरै अगाडी देखि बैदेशिक रोजगारीको क्रममा नेपालीहरु विदेशिने गरेको भएपनि विश्वव्यापी रुपमा संगठित हुन सकेका थिएनन् । विश्वका विभिन्न मुलुकमा रहेका नेपालीहरुको सामुहिक प्रयासबाट गैरआवासीय नेपाली संघको स्थापना भए सँगै वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरु पनि संगठित रुपमा त्यस अभियानमा सहभागि बन्न थाले र आज गैरआवासीय नेपाली अभियान र वैदेशिक रोजगार आपसका पुरक जस्तै भएकाछन् । गैरआवासीय नेपालीहरुको कुल संख्याको ७० प्रतिशत भन्दा बढि संख्या बैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुको छ । संख्यातमक सहभागिता र सकृयताका हिसाबले पनि खाडि, मलेसिया, कोरिया जस्ता वैदेशिक रोजगारमा रहेका नेपालीहरुको बाहुल्यता रहेका मुलुकका एनआरएनएहरुको सक्रियाता अगाडी रहेकोछ । अन्य भुगोलको भन्दा फरक पकृतिका मुद्धाहरुका र संवेदनशिल परिस्थितिहरु भएको यो क्षेत्र एनआरएनए अभियानको एक महत्वपुर्ण पाटोको रुपमा रहेकोछ ।
स्थापनाकाल देखि नै एनआरएनएको महत्वपुर्ण जिम्मेबारीहरुमा यस क्षेत्रले स्थान पाउने गरेकोछ । संघले विभिन्न अवसरमा गर्ने घोषणा तथा अवधारणाहरुमा सुरक्षित आप्रवासन तथा मर्यादित वैदेशिक रोजगारका पक्षमा प्रमुखताका साथ आवाजहरु उठाउने गरेका छन् । त्यतिमात्र नभएर मध्यपुर्व र मलेसिया जस्ता मुलुकहरुमा क्रियाशिल संघका राष्ट्रिय समन्वय परिषद्हरु आफ्ना अधिकांश गतिविधिहरु वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुमा नै केन्द्रित गरेर प्रशस्त कार्यहरु गरिरहेका छन् । विभिन्न समयमा संघले सरकारलाई दिएको दवावले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका एनआरएनहरुको हितमा उल्लेख्य कार्यहरुको लागि सहयोग पुगेका उदाहरणहरु प्रशस्त छन् ।
संघले वैदेशिक रोजगार तथा श्रमिक कल्याणका क्षेत्रमा कार्य गर्नको लागि छुट्टै समिति नै बनाएर कार्य गरिरहेकोछ । उल्लेख्य संख्यामा नेपालीहरु रहेको मुलुकमा दुतावास नहुदा नेपालीहरुको अभिभावक संस्थाको रुपमा कार्य सम्पादन गर्ने, दुतावास स्थापनार्थ दवाव दिने देखि लिएर पछिल्लो समयमा दुतावासले प्रयाप्त सेवा दिन नसकिरहेको अवस्थामा क्याम्पिङ गरेर तथा सेवा केन्द्र नै खोलेर  नेपालीहरुका राहदानि आवेदन फारम भर्ने सम्मका कार्यमा एनआरएनएले भूमिका खेलिरहेको छ । वैदेशिक रोजगारीको दिर्घकालीन व्यवस्थापनको लागि विभिन्न समयमा उठाएका आवाज देखि नेपालीहरुलाई आईपरेका आपत विपतमा तत्कालिन राहत, उद्धार तथा सहयोग स्वरुप संघले गरेका असंख्य गतिविधिहरु आंशिक रुपमा भए पनि नेपालीहरुलाई राहत दिइरहेको छ । संघका वर्तमान अध्यक्ष शेष घलेको बिशेष पहलमा स्थापना गरिएकोे बैदेशिक रोजगार राहात कोषले श्रमिक कल्याणका क्षेत्रमा थप भुमिका खेल्ने निश्चित छ ।
आज राज्य तथा वैदेशिक रोजगारमा सरोकार राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय संघ संस्थाहरुले समेत गैरआवासीय नेपाली संघ सँग सहकार्य गरिरहेको अवस्था छ । राज्यले बैदेशिक रोजगार सम्बन्धि निति निर्माणमा गैरआवासीय नेपाली संघलाई सहभागी गराउन शुरु गरेकोछ । एम्नेस्टी इन्टरनेस्लन, आइएलओ, आइटियुसी जस्ता अन्तराष्ट्रिय संस्थाहरु, रोजगारदाता मुलुकका सरकारी निकायहरु तथा अधिकारवादि संस्थाहरु देखि विभिन्न संचार संस्थाहरु समेत एनआरएनएको सम्पर्कमा रहेर सुरक्षित आप्रवासनका बिषयमा सहकार्य इच्छुक छन् । यसले एकातिर एनआरएनएको महत्वलाई थप उचाई प्रदान गरेकोछ भने वैदेशिक रोजगारीमा भएका अव्यवस्था तथा समस्याहरुलाई न्यूनिकरण गर्न उल्लेख्य सहयोग पुगेको छ । वास्तवमा एनआरएनए अभियानलाई अगाडी बढाउन वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुकोे भूमिका तथा वैदेशिक रोजगारिका समस्याहरुलाई उठान गरि राज्यलाई दवाव दिनको लागि एनआरएनएको भूमिका उत्तिकै महत्वपुर्ण रहेकाकेछ । गैरआवासीय नेपाली संघ र वैदेशिक रोजगारको सम्बन्ध अपरिहार्य सावित भइसकेकोछ र यसको निरन्तरता सबैपक्षको हितमा देखिन्छ ।
 कला, संस्कृति, पर्यटन प्रवद्धन तथा अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तारमा भुमिका ः
केहि दशक अगाडी सम्म हाम्रो बुझाइमा पर्यटन वा भ्रमण बलियो आर्थिक अवस्था भएका विशेष गरि पश्चिमा मुलुकका नागरिकहरुले पैसा खर्च गर्ने कार्यको रुपमा चित्रित थियो । समयको परिवर्तनसँग आज पर्यटन, भ्रमण वा विदा मनाउने संस्कार हामी नेपालीहरुको समेत विकसित भइरहेको छ । विगतमा आफन्त भेटघाट र पातलो धार्मिक भ्रमणमा सिमित नेपाली समाजमा आज धार्मिक, सामाजिक, व्यवसायीक, शैक्षिक तथा मनोरञ्जनात्मक भ्रमण गर्ने क्रम ह्वात्तै बढेको छ । जसले आन्तरिक तथा नेपालबाट बाहिरिने पर्यटनमा निकै विस्तार गरेको छ ।  
यो यतिमा मात्र सिमित छैन । बदलिदो विश्व परिवेश तथा व्यापक आप्रवासनले पर्यटनमा ठुलो प्रभाव पारेको छ । नेपालको परिवेशमा वैदेशिक रोजगारी एउटा प्रमुख कारण हो ।  १ या २ बर्ष वैदेशिक रोजगारी गरेर विदामा घर आएको अधिकांश युवा आफ्नो आर्थिक हैसियत अनुसार परिवारका साथ देश या विदेश घुम्न जाने संस्कार नै बनि सकेको छ । अझ पछिल्लो समयमा आफु कार्यरत मुलुकमा आफ्ना परिवारलाई घुमाउन लैजाने परिपाटि पनि निकै व्यापक छ । वैदेशिक रोजगारीमा विभिन्न मुलुकका नागरिकहरु सँग कार्य गर्दा विकसित सम्बन्धले एक अर्काका मुलुकका बारेमा जानकारी गराएर घुम्न जान प्रेरित गर्ने क्रमले पनि पर्यटनलाई टेवा पुगिरहेको अवस्था छ । यसबाट परम्परागत भन्दा फरक भुगोलका पर्यटनहरुलाई भित्र्याउन मद्दत पुगेको छ । विगतमा आफ्नै मुलुकको फरक भुगोलमा समेत आफन्त बाहेक परिचित नहुने सर्वसाधारण नेपालीहरुका अहिले देशका सबै क्षेत्र तथा विभिन्न मुलुकहरुमा समेत उल्लेख्य संख्यामा साथीभाईहरु रहेका हुन्छन् । यो वैदेशिक रोजगारले ल्याएको परिवर्तन हो ।
वैदेशिक रोगजारीले स्थापना गरेको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्धले आज नेपाली कला संस्कृति र भेषभुषाको प्रवद्र्धनमा पनि निकै सहयोग गरेको छ । नेपालीहरुको उपस्थिति रहेका हरेक मुलुकहरुमा आज थुप्रै सांस्कृतिक गतिविधिहरु हुने गरेका छन्  । त्यसले एकातिर स्वयं घर परिवार भन्दा टाढा रहेका नेपालीहरुलार्य आफ्नो भेष भुषा र संस्कृति प्रतिको आस्था र सम्मानलाई कायम राखेको छ भने अर्को तिर नेपाली संकृतिलाई विश्वव्यापिकरण गर्न मद्दत भईरहेको छ। 

प्रवासमा संस्थागत गतिविधि

आफ्ना छिमेकिको मलामी तथा लङगौटियाहरुको जन्ती जान नपाएको पिडा बोकेर भए पनि वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुले  प्रवासबाटै उल्लेख्य सामाजिक गतिविहिरु गरिरहेकाछन् । अधुरो पढाई छाडेर विदेशिएका धेरै युवाहरुले र्कमभुमिमा आएर नै संस्थागत गतिविधिमा सहभागि भएको अनुभव बताउने गरेका छन् । प्रवासमा आफ्नो रोजगारीको अलवा विभिन्न भुगोल, समुदाय, बिचार, संस्कृतिका आधारमा स्थापित संघ संस्थामा आबद्ध भएर सामाजिक कार्यहरुमा क्रियाशिल युवाहरुलाई यो अतिरिक्त चौतारी बन्ने गरेकोछ । यसले युवाहरुमा सामाजिक भावना विकास गराइ थुप्रै ज्ञान तथा अनुभवहरु  प्रदान गरेकोछ, घर परिवार भन्दा टाढा रहदाको अवस्थामा हुन सक्ने न्यास्रोबाट मुक्त गराई मानसिक तथा शारिरिकरुपमा स्वस्थ बन्न मद्दत गरिरहेकोछ, फुर्सदको समयमा आवासमा नै बस्दा दिक्क भइ समय काट्न विभिन्न गलत क्रियाकलापमा लाग्न बाट जोगाएकोछ, सामाजिक या संस्थागत सहकार्यको क्रममा स्थापित सम्बन्धले व्यवसायीक तथा व्यक्तिगत जिवनमा समेत साझेदारी तथा सहकार्य नया मार्ग स्थापित गर्ने गरेको छ । कतिपय युवा युवतिहरुले घर परिवारमा रहदा समेत सहभागि नभएका आफ्ना परंपरागत मौलिक सांस्कृतिक गतिविधिहरुमा समेत प्रवासमा नै आएर सहभागि गराउन थालेका अनुभवरु समेत सुन्न पाइएकोछ । यसबाट सहज नै अनुमान गर्न सकिन्छ कि वैदशिक रोजगारीले सामाजिक, सांस्कृतिक रुपमा समेत युवाहरुलाई थुप्रै अनुभव र शिक्षा सिकाएकोछ ।         

  

सामुहिक लगानी तथा उद्यमशिलता उन्मुख वातावरण

  निःसदेन्ह वैदेशिक रोजगारी राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको प्रमुख आधार हो । तर यसको उपयोग उत्पादनमुलक क्षेत्रमा भन्दा अनुत्पादक क्षेत्रमा भइरहेको र दिर्घकालिनरुपमा राष्ट्रको हितमा प्रयोग हुन नसकेको तथ्याङकहरु आइरहेकाछन् । राष्ट्रले रेमिट्यान्सबाट भित्रिएको विदेशि मुद्रालाई उत्पादनमुलक तथा विकास क्षेत्रमालगाएर पुन बाहिरिन नदिने ठोस निति र कार्यक्रम दिन नसकिरहेको अवस्थामा स्वयं वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरुले भने आफ्नो स्तरमा उल्लेख्य प्रयास गरेकाछन् ।  आफ्ना र परिवारका आधारभूत आवाश्यकताहरुलाई पुरा गरेर बचेको पँुजिलाई आपसको समुह बनाउदै विभिन्न लघु परियोजनाहरु मर्फत लगानी गरेर उद्यमशिलतातर्फ अग्रसर भइरहेकाछन् । आज गाउ गाउमा साना उद्योग, पशुपालन, आधुनिक कृषिहरुको संख्या बढिरहेकोछ । वैदेशिक रोजगारीको क्रममा भेट भएका मित्रहरुको समुह बनाएर सानो सानो पुजीलाई संकलन गरेर शुरु गरिएका यस्ता कार्यहरु राष्ट्रलाई उल्लेख्य योगदान दिइरहेकोछ । पुजिको साथमा विदेशमा सिकेको सिप तथा आर्जन गरेको व्यवस्थापकिय तथा व्यापार प्रवद्धनको अनुभवलाई समेत उपयोग गरेर गरिने भएकाले यस्ता परियोजनाहरुमा जोखिम न्यून हुने गरेकोछ र भविष्यमा यसले राष्ट्रलाई ठुलो टेवा दिने सम्भावनाछ ।  

सावधानीः

वैदेशिक रोजगारीका सबै सकरात्मक पक्ष मात्र मात्र छैनन ।  वैदेशिक रोजगारीले सामाजिक क्षेत्रमा थुप्रै विसंगतिहरुलाई पनि बढाएकोछ । परंपरा देखिको मौलिक सामाजिक संकारलाई खलवल्याइरहेकोछ, परिवार भित्र अविश्वास तथा सम्बन्ध विच्छेद जस्ता घटनाहरु बढाएकाछ । त्यति मात्र नभएर देशको युवा शक्ति विदेशमा सिमित आम्दानीको लागि समय विताइराख्दा समाजमा रहेर उसले प्रत्यक्ष तथा परोक्षरुपमा योगदान पु¥याउन सक्ने धेरै क्षेत्रमा मुलुक पछाडी परिरहेको । विदेशको कमाईले जीवनस्तरमा सुधार आए पनि सहज जीवनयापन गर्ने बानी विकास भइ परिश्रम गरेर आफ्ना श्रोत साधानको उपयोगीतामा ह््रास आएकोछ । उब्जाउ भुमिहरु बाँझो छन्, ठुलो परिणाममा खाद्यन्न देखि विलासी समानहरुको आयात अत्याधिक बढेकोछ । जसले सिङ्गो मुलुकको आयात व्यापार बढाएर नकारात्मक असर परिरहेको अवस्था प्रति सचेत हुनै पर्दछ ।  वैदेशिक रोजगार बेरोजगारीको तत्कालिन समाधान तथा मुलुकको अर्थतन्त्र धान्ने माध्यम भए पनि मुलुकको समृद्धीको दिर्घकालिन आधार होइन । आज वैदेशिक रोजगारीको माध्यमबाट आर्जन गरेको पुजी, सीप र सम्बन्धलाई मुलुकमा नै उपयोग गरेर दिर्घकालिन समृद्धीको आधार तयार पार्न सकेमा मात्र यो उपलब्धिमुलक बन्नेछ ।      

(भट्टराई गैरआवासिय नेपाली संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद कतारका महासचिव हुन । )

एनआरएनए एनसीसीकतारको दुई वर्षको अनुभव र स्वयम् समीक्षा

Published on 12 May 2014                                                                                                                                         विनोद भट्टराईमैले बुझेको गैर आवासीय नेपाली संघ एक फराकिलो दायरामा फैलिएको संस्था या भनौ फरक फरक भूगोलमा विश्वभरि फैलिएर रेहका नेपालीहरुलाई सामाजिक तथा भावानात्मक रुपमा सामिप्य गराउने विशाल अभियान नै हो । फराकिलो क्षेत्र फरक फरक परिवेश, फरक फरक क्षेत्र, व्यवसाय, वर्ग, बिचार समुदायका व्यक्तिहरुलाई एउटै सञ्जालमा सहभागी गराएर विविधतालाई एकतामा बाध्ने माध्याम एनआरएनए नै बनिरहेकोछ । आज विश्वका विभिन्न महादिपका ६५ वटा मुलुकहरुमा आफ्नो संगठन विस्तार गरिसकेको एनआएनए अभियानको दोश्रो ऐतिहाँसिक मुलुक कतारमा बसेर एनआरएनलाई नियाल्दै गर्दा यसको अपरिहार्यता भनौ सान्धर्भिकता बढिरहेको देखिन्छ । ”नेपालीका लागि नेपालीद्वारा” भन्ने यसको मूल मन्त्र मात्र हैन समृद्ध नेपालको चाहाना सहित स्वदेश र विदेशमा भइरहेका कार्य तथा गतिविधिहरु यसको सान्धर्भिकता पुष्टि गर्ने थप आधारहरु हुन् । त्यति मात्र हैन उल्लेख्य सीप, शक्ति र योग्यता भएका नागरिकहरु विदेश पलाएन भइरहेका भए पनि मुलुकको समृद्धिका लागि उनीहरुको सहभागिताको अपरिहार्यतालाई  स्वीकार गर्दै राज्य तथा राज्य सञ्चालनका शक्ति केन्द्र मानिएका राजनैतिक दल, नागरिक समाज सबैले गैर आवासीय नेपाली संघलाई दिएको महत्व तथा गैर आवासीय नेपाली संघ प्रतिको सकरात्मक दृष्टिकोणले पनि एनआरएनहरुलाई आफ्नो अभियानमा लाग्न थप हौसला प्रदान गरिरहेकोछ ।हुन त आज गैर आवासीय नेपाली संघ सँगै राजनैतिक पार्र्टी, सामुदायिक, व्यवसायीक तथा अन्य सामाजिक संघ संस्थाहरु पनि डायस्पोरामा आफ्नो उपस्थिति देखाउनका लागि राम्रै गरी लागि परेका देखिन्छ । जसले प्रवासमा नेपालीहरुका गतिविधिलाई निकै प्रभावित गर्ने गरेकोछ । परिवेश जे जस्तो भए पनि एनआरएनए एनसीसीहरु आ–आफ्नो ठाँउमा क्रियाशिल छन्, स्थानीय रुपमा तथा राष्ट्रमा सक्दो सहयोग गरिरहेकका छन् । कतार लगाएत मध्यपुर्वको अवस्था युरोप अमेरिका लगाएतका मुलुकहरुको भन्दा फरक छ । यहाँका नेपालीहरु एक न एक दिन नेपाल फर्कनै पर्ने मानसिकतामा काम गरिहेकाले पनि देशप्रतिको चिन्ता भनौ देशको समृद्धिको आकांक्षा बढी छ भन्दा अन्यथा नहोला । त्यो मात्र हैन जनसंख्या, सामना गरिरहेका समस्याहरु र राष्ट्रलाई पठाईरहेको रेमिट्यान्स आदि कारणहरुले पनि खाडि, मलेसिया जस्ता मुलुकहरुका एनआरएनएहरुका मुद्धाहरु अन्यत्रका एनआरएनहरुको भन्दा भिन्न छन् । ति मुद्धाहरुलाई उठान गर्ने, समाधानको लागि प्रभावकारी रुपमा दबाब दिने उपयुक्त माध्यम समेत एनआरएनए नै बनिरहेकोछ । २००३ डिसेम्बर १२ मा स्थापित एनआरएनए एनसीसी कतारको २ सेप्टेम्बर २०११ मा सम्पन्न चौथो महाधिवेशन मार्फत निर्वाचित कार्यसमिति आफ्नो कार्यकालको उत्तरार्धमा आईपुगेकोछ । निर्देशिकाले निर्देश गरेको वैधानिक प्रक्रिया पुरा गरेर गठन भएको यो कार्यसमितिलाई यसको लक्ष र उद्येश्य केन्द्रित भएर आफ्ना गतिविधिहरु गर्ने जिम्मेवारी र अधिकार रहन्छ । तथापि विगतमा संघका गतिविधिहरुसँग असन्तुष्ट रहदै आएका पक्षहरुलाई समेत महाधिवेशनमा सहभागी गराएर अगाडी बढ्ने प्रयास स्वरुप चौथो महाधिवेशन हुनु भन्दा अगाडी तत्कालीन एनसीसी कतार, वैचारिक संस्थाका प्रतिनिधिहरु र कतारका नेपालीहरुका गन्यमान्यहरु समेतका बिचमा एक १५ बुदे सहमति गरिएको रहेछ । श्रमिक कल्याणको पक्षमा काम गरिनु पर्ने आशयको समझदारी भनिएता पनि सो समझदारी विगतमा एनआरएनए कतारका गतिविधि तथा कार्यहरु प्रति असन्तुष्टि जनाउदै आएका पक्षहरुलाई महाधिवेशन तथा निर्वाचन प्रक्रियामा ल्याउने भ¥याङ थियो त्यो समझदारी । अनगिन्ती वार्ता, छलफल र समन्वयमा निकै समय खर्चेर गरिएको सो समझदारीले कतारको नेपाली समुदाय भित्र सकरात्मक सन्देश दिनुुका साथै संख्यात्मक आकार जे जस्तो भए पनि औपचारीकरुपमा समुदायका सबै पक्ष सहभागी हुने सुनिश्चत भए पछि ठुलै उपलब्धि भएको चर्चा गरियो त्यसबेला । जे भए पनि निर्वाचित भएर आउने कार्यसमितिलाई कार्य योजना बनाउन तथा कार्य संचालनगर्न उपयोगी हुने सो सममmदारीका बुदाँहरु स्वागत योग्य थिए र कतारमा कार्यरत नेपाली समुदायको हितमा थिए । त्यहि समझदारीको आधारमा चौथो महाधिवेशनले दिएको म्याण्डेटको धरातलमा उभिएर तर्जुमा गरिको कार्ययोजनाहरुलाई कार्यन्वयन गर्दै वर्तामान कार्यसमिति आफ्नो कार्यकाल सम्पन्न गरिरहेकोछ । समझदारी बने पनि आखिर एनसीसीको नेतृत्व चयनमा सहमति हुन सकेन र विभिन्न कठिनाईहरुका बाबजुद संस्थालाई जिवन्तता दिन पनि निर्वाचन गर्नै पर्ने अवस्था श्रृजना भयो । स्वभाविक प्रक्रियाको रुपमा निर्वाचन मार्फत कार्यसमिति गठन भयो । जसको एउटा पदाधिकारीको रुपमा कार्य गर्ने अवसर पार्षद ज्यूहरुले मलाई पनि प्रदान गर्नु भयो । त्यहि बाट सुरु गरिएको कार्यको अध्याय करिब करिब पुरा हुन लागेकोछ ।
अनुमानित ४ लाख भन्दा बढीको संख्यामा रहेको नेपाली समुदाय, १२९६ परिषद् सदस्यहरु, १०० भन्दा बढि स्थापित संघ संस्थाहरु, राष्ट्रको प्रतिनिधि संस्था दुतावास अनि हाम्रो भन्दा फरक परिवेश र फरक कानुन भएको कतारको वातावरणलाई समन्वय गर्दै आफ्ना गतिविधिहरु सञ्चालन गर्नु पर्ने चुनौतिपूर्ण वातावरणमा गठन भएको एनआरएनए एनसीसी कतारले ऐतिहाँसिक सफलताका साथ आफ्नो कार्यकाल पुरा गर्न सफल भएकोछ । यो कार्यकालमा संस्थाले विगत देखि गर्दै आएका सबै राम्रा कार्यहरु साहित्य, कला, संस्कृति तथा पर्यटन प्रबद्र्धनात्मक कार्यहरु, सहयोग, उद्धार लगाएतका मानवीय कार्यहरुलाई निरन्तरता दिदै गरिएका थप कार्यहरुमा सुरक्षित आप्रवासनको मुद्धा, श्रमिकका आवाज धेरै सवलरुपमा उठान भएका छन् । अधिकांश सदस्यहरुको हितसँग सरोकार राख्ने मुद्धा तथा विषयहरु तलब वृद्धि, राहदानी नविकरणमा सहजता, पुन श्रम स्वीकृतिको प्रक्रियामा सहजता, सेल्टर हाउसको थप व्यवस्थापन, दूतावासमा कर्मचारी थप, दूतावासलाई आवाश्यक पर्दा गरिएको अस्थाई कर्मचारी तथा भौतिक सहयोग आदी कार्यहरुमा संस्थाले खेलेको भूमिका पनि उल्लेखनीय कार्यहरुमा पर्दछन् । वैदेशिक रोजगारीमा रहेका समस्या र पिडाहरुलाई परंपरागतरुपमा तत्कालीन राहात उद्धारमा मात्र सीमित नरहि यसको दिर्घकालीन न्यूनिकरणका लागि विभिन्न सरोकारवाला संघ संस्था र निकायहरुको सहयोगमा गरिएका प्रयासहरु ऐतिहाँसिक उपलब्धि हुन । विदेशमा विचल्लि भएर स्वदेशमा पुग्दा समेत विचल्लि हुनु पर्ने अवस्थालाई न्यूनिकरण गर्न काठमाडौमा आश्रय स्थल स्थापनार्थ गरिएको सहयोग, कतारका स्थानीय तथा अन्तराष्ट्रिय संघ संस्थाहरु मानवअधिकार समिति, खेलकुद क्लबहरु, विभिन्न आप्रवासीका समस्याहरुमा सरोकार राख्ने संस्थाहरु सँग विकास गरिएका संस्थागत सम्बन्ध, कतारमा स्थापित नेपाली संघ संस्थाहरु बिच नयाँ ढंगले गरिएका समन्वयको प्रयासबाट विकास भएको सम्बन्ध, विभिन्न मानवीय कार्यहरु, सांस्कृतिक, साहित्यिक, खेल क्षेत्रमा गरिएका कार्य तथा सहभागिता, कतारका नेपालीहरुको दिर्घकालीन हितका लागि कोशे ढुंङ्गा हुने कल्याणकारी कोष तथा सांस्कृतिक केन्द्रको स्थापनाका लागि गरिएका पहलहरु, आइसीसीले अघि बढाएको सामूहिक लगानीमा सहभागिता, एक एनसीसी एक परियोजना, सिराह आगलागि, सेति बाढि पीडित आदीमा गरिएको एक्यबद्धता र सहयोग  देखि मुख पत्र दोहा दपर्ण प्रकाशन गर्दा सम्मका कार्यहरु सम्पन्न गरिसक्दा पार्षद्हरुले दिनुभएको अमूल्य मतलाई अन्याय गरिएन भन्ने लागेकोछ । एक पदाधिकारीको रुपमा आफैले मूल्याङकन गर्दा पनि यो कार्यकाल सीमित श्रोत साधनमा अधिकतम कार्य गर्न सफल भएको निष्कर्षमा पुगेकोछु ।हुन त सामूहिक वा सार्वजनिक कार्यहरु बिरलै मात्र सर्वस्विकार्य हुन्छन् । प्राय सार्वजनिक कार्यहरु वास्तवमै पूर्णरुपमा असन्तुष्टि रहित हुनु गाह«ो विषय हो । फेरि पनि गरिएका कार्यहरु सधै त्रुटी रहित हुन्छन् भन्ने कुरामा विश्वास पनि गर्दिन । आफ्नो प्रमुख कार्य गरेर बचेको समयलाई व्यवस्थापन गर्दै गरिएका कार्यहरुमा कहीँ कतै मानवीय त्रुटिहरु भएका हुन सक्छन् । उल्लेख्य कार्यहरु सम्पन्न भए पनि यस कार्यकालमा एनसीसी कतारका गतिविधिहरु प्रति समुदायमा टिका टिप्पणीहरु नभएका,असन्तुष्टिहरु व्यक्त गरिएका जानकारीहरु नआएका होइनन् । यथार्थता नबुझेर या नबुझे जस्तो गरेर जसरी गरिएका भए पनि टिका टिप्पणीहरुलाई संस्थाले या नेतृत्वकर्ताले सुन्नु पर्छ र अगाडीका कार्यहरुका लागि मार्गचित्रको रुपमा लिनुपर्दछ भन्ने मान्यतालाई शिरोधार्य गर्दै एनसीसीले त्यसलाई ग्रहण गरेर आफ्ना कार्यहरु जारी राखेको थियो । सफल भयौ भनिरहदा रहदै पनि विभिन्न कारण र परिस्थितिहरुले चाहेर पनि यस कार्यकालमा केहि कार्यहरु अपेक्षा गरिए अनुसार गर्न सकिएन होला तर अधिकांश योजना गरिएका कार्यहरु सम्पन्न भए । निर्वाचित कार्यसमितिले सकरात्मक र केहि नवीन सोचका साथ सामूहिक हितकालागि कार्य गर्ने प्रयास गर्दा गर्दै भएका कमिकमजोरीहरुलाई आधार बनाएर संस्थाकोबारेमा सार्वजनिक आलोचना गरिनु भन्दा सुधारको लागि उपाय तथा दृष्टिकोण सहितका सुझावहरुकोरुपमा आएका भए ती टिका टिप्पणीहरु बढी रचनात्मक र महत्वपूर्ण रहन्थे । तर अपवाद बाहेक त्यस्ता प्रस्ट दृष्टिकोण सहितका रचनात्मक सुझावहरु संस्थागतरुपमा नआउनु बरु यदा कदा सबैे नेपालीहरुको साझा संस्था र सिंङ्गो समुदायको प्रतिष्ठामा आँच आउन सक्ने खालका अस्वस्थ टिका टिप्पणीहरु भएको जानकारी आउनुलाई विडम्बना नै मान्नुपर्छ । परिषद् बैठक कै स्मरण गर्ने हो भने पनि तय गरिएको कार्ययोजना अनुसार कार्यक्रमहरु भए कि भएनन् ? प्रगति प्रतिवेदनमा सबै गतिविधिहरु समेटिएकि समेटिएनन् ? भन्ने जस्ता सामुदायिक सरोकारका प्रश्नहरु कहिल्याहि सामना गर्नु परेन दुईबर्षको अवधिमा । आर्थिक विषयमा गरिने केहि छलफल तथा सुझावहरु समेत अप्रसांगिक र अव्यवहारिक बढी रहन्थे । संस्थाले गरेका कार्यहरुलाई सही विश्लेषण नै नगरी गलत देख्ने, निस्वार्थरुपमा जिम्मेवारी निर्वाह गर्दा गर्दै पनि पदाधिकारीहरुले जस नपाउने आदी घटनाहरु स्मरण गर्दा साच्चै नै कतारको एनआरएनए एनसीसी आवश्यक पर्दा सबैको साझा अनि मौका पायो कि सबैले “तारो” बनाउने संस्था पो हो कि ? भन्ने अनुभूति पनि नभएको हैन कहिले काहि । अझ कतिपय अवस्थामा व्यक्तिको जीवन शैलि, विचार अनि उसको सामिप्यता जस्ता नितान्त व्यक्तिगत विषयहरुलाई आधार बनाएर संस्थागत हितमा गरिएका कार्यहरुप्रति उपेक्षित र अतिशयोक्तिपूर्ण व्यवहारहरुलाई सामाजिक खोल ओडेर गरिएका असामाजिक कर्मको संज्ञा दिन मन लागेकोछ । अन्तरआत्मा देखि नै समुदायको हित चाहानेहरुले फराकिलो छाती गरेर सामाजिक मुल्यमान्यता अनुरुप चल्नु पर्छ भन्ने मेरो व्यक्तिगत सोच समेत हावामा उडेको हो कि भन्ने महसुस हुन्थ्यो कहिले काँहि । दुई वर्ष अगाडी एनआरएनए एनसीसीको जिम्मेवारी बहन गर्न तत्पर छु भनेर राम्रै तामझामका साथ उम्मेद्धवारको रुपमा चुनावी मैदानमा होमिएका दर्जनौ परिषद् सदस्यहरु संस्थाले गरेका कार्यहरुमा न्यून सहभागिता समेत नरहनु अर्को विडम्बना नै मान्दछु । चुनावि मैदानमा चाहे हारेका हुन् या जितेकाहुन संस्थाको अभियान प्रति प्रतिबद्ध भएर पंजीकृत सदस्य बनेका सबै पारषद्हरुकोे संस्था प्रति केहि न केहि जिम्मेवारी पक्कै हुन्छ तर या त यो नबुझिएको हो या त नबुझे जस्तो गरिएको हो त्यो प्रश्नको उत्तर सम्बन्धित महोदयहरुसँग नै होला तर चौथो महाधिवेशनताका देखिएको जोशहरु महाधिवेशन पछि धेरै नै सेलाएर गए पनि फेरी पाँचौ महाधिवेशन नजिकिदै गर्दा भने ती अनुहारहरुको सक्रियता बढ्न थालेको देखिनुले काम गर्न भन्दा पद लिनमात्र अग्रसर हुने हाम्रो संस्कारलाई झन् उदाङ्गो पारिदिएकोछ ।तर यसको विपरीत एनआरएन एनसीसीको यस कार्यकालको अर्को महत्वपूर्ण पाटो पनि थियो । त्यो हो २०११ को सेप्टेम्बर ३ को बिहान कतारका नेपाली समुदाय बिच एउटा उत्साह सृजना भएको थियो । अधिकांश कतारबासी एनआरएनहरुको भावनालाई समेट्ने विगतमा भन्दा पनि जुझारु एनसीसी निर्माण भएको छ यसले त्यही बमोजिम समुदायको हितमा कार्य गर्नेछ, कतारमा नेपाल र नेपालीको प्रतिष्ठा उच्च पार्न आवश्यक कार्य गर्न सबल कार्यसमिति निर्माण भएकोछ भन्ने विश्वाश समुदायमा गरिएको थियो । हो एनसीसीको यो कार्यसमितिलाई निर्वाचित गराउन देखि कार्यसम्पन्न गर्दा सम्मका हरेक पलहरुमा समुदायका विभिन्न संघ संस्था, परिषद् सदस्यहरु, अग्रज, व्यवसायी, बुद्धिजिवी, पत्रकार आदी क्षेत्रबाट उल्लेख्य साथ सहयोग र एक्यबद्धता मिलेको थियो । एनसीसीको नेतृत्व र सिंङगो टिमले पनि परिषद्सदस्यहरु तथा समुदायको त्यो भावनालाई कहिल्यै पनि बिर्सेन, सकारात्मक सोच, इमान्दारीता, धैर्यता, लगनशिलता, निष्पक्षता जस्ता सामाजिक जीवनका आधारभूत मान्यताहरुलाई पालना गर्दै हरेक औपचारिक तथा अनौपचारिक बैठकहरुमा समुदाय र संस्थाको मात्र हितहुने कार्य तथा छलफलहरुमा केन्द्रित रहेर सर्वसम्मत निर्णयहरु गर्न सक्नु यस कार्यकालको प्रमुख बिशेषता थियो । सायद त्यसैको परिणाम हुनु पर्दछ एनसीसीले गरेका अधिकांश कार्यक्रम तथा परियोजनाहरु सोचे भन्दा भव्यरुपले सफल भए । यी सफल सामाजिक कार्यहरुमा सहभागी हुन पाउदा मैले आफूलाई भाग्यशाली महसुस गरेको छु । अध्यक्ष ज्यूको कुशल नेतृत्व, व्यवस्थापकिय तथा समन्वयको  क्षमता, उपाध्यक्ष ज्यूको लगनशिलता, महासचिव ज्यूको संस्थागत परिपक्वता, कोषाध्यक्ष ज्यूको स्पष्ट र पारदर्शी जिम्मेवारी निर्वाह, कार्यसमितिका सदस्य मित्रहरुको उत्साहजनक जिम्मेवारी बोध, समझदारी तथा संस्थाका गतिविधिहरुमा एक्यबद्धता, सल्लाहकार ज्यूहरु तथा अग्रजहरुको नजिकबाट प्राप्त गहन सुझाव सल्लाह र हौसला, परिषद् सदस्य तथा संघ संस्थाहरुको एक्यबद्धता र हातेमालो आदीको संयोजन आफैमा रहर लाग्दो मात्र थिएन एनआरएनए एनसीसी कतार सामूहिक कार्य (त्भबm ध्यचप) को एक राम्रो उदाहरण समेत थियोे । संस्थाको पदमा रहेर निर्वाह गर्नु पर्ने भूमिका निर्वाह गर्न सके या सकिन तर मैले यस अवधिमा निकै सिक्ने अवसर प्राप्त गरे र प्रशस्त सन्तुष्टि समेत लिएकोछु । निर्वाचित भए देखि नै संस्थाका आन्तरिक तथा नियमित कार्यहरुमा सहभागि हुने कार्यका अलवा यस अवधिको कार्ययोजनाको स्वरुप तयार गर्ने देखि कार्यान्वयन गर्ने अधिकांश कार्यहरुमा आफूलाई नजिकबाट सहभागी गराउन पाउनु अनि ती सबै कार्यहरु एक पछि अर्को गर्दै सफल हुनु मेरो सन्तुष्टिको मुख्य कारण थियो । यो क्रममा मेरा बिशेष पे्ररणादायी अवसर प्रदान गरेर प्रेरित गरिरहेने अध्यक्ष ज्यू तथा पदाधिकारी मित्रहरु, परिषद् सदस्यहरु ज्यूहरु, सल्लहकार तथा अग्रजहरु, एनसीसीले समुदायको साझा संस्थाको रुपमा विभिन्न कार्यहरुमा अगुवाई गरिरहदा एक्यबद्धता सहित हातेमालो गर्ने संस्थाहरु अनि मलाई आफ्नो पदिय जिम्मेवारीको बोझ कम गराएर एनसीसीको काममा सहयोग गर्ने मोरङसुनसरी सेवा समाजको सिङ्गो टिम सबै प्रति कृतज्ञछु ।
लाखौको संख्यामा उपस्थित समुदायको एक मात्र साझा संस्थाका गतिविधिहरुको मुल्याङकन अवश्य पनि विभिन्न कोणहरुबाट भएका हुनुपर्दछ । एक पदाधिकारीको रुपमा जिम्मेबारी निर्वाह गर्ने क्रममा दुई बर्षमा मैले जे अनुभव गरे, जे बुझे नितान्त त्यसको भावनात्मक अभिव्यक्तिहरु मात्र भएकोले यि हरफहरु कहि कतै पुर्वाग्रही बन्ने छैनन् भन्ने विश्वास सहित बाँकि मूल्याङकनको जिम्मेवारी पार्षद सदस्यज्यूहरु र सिङ्गो समुदायलाई ।

(एनआरएनए एनसीसीकतारको मुख पत्र दोहा दर्पणको पाँचौ अंकमा प्रकाशित)